'Ik heb mijn vak nooit verloochend'

Joop Doderer is sinds gisteravond bij de NCRV te zien in een komische serie samen met zijn Vlaamse collega Gaston Berghmans. 'Joop & Gaston' heet het nieuwe komische duo dat zij in twaalf afleveringen gestalte gaan geven met sketches en een humoristisch feuilleton dat Belgische kijkers niet helemaal onbekend zal voorkomen.

Niet dat Doderer van plan is snel het toneel vaarwel te zeggen. Zes jaar geleden, bij zijn vijftigjarig jubileum als acteur, riep hij nog wel een jaar of vijftien door te willen gaan. Nu heeft hij die grens al verlegd naar zijn negentigste. “Als God mij de tijd geeft, want het is een prachtig vak. De voorbeelden zijn voorhanden dat je er heel oud bij kunt worden. Ik doe mijn werk met heel veel liefde en plezier. Mijn vak is mijn hobby. Sterker nog, ik ben verslingerd aan dit vak. Elke keer is het weer een uitdaging.”

“Acteren, op welke manier dan ook, is veel meer dan teksten uit je hoofd leren. Er moet achtergrond en diepte in zitten. Je moet het waar weten te maken. De figuren uit je rollen moeten altijd mensen blijven. Daar heb je tijd en kracht voor nodig. Ik heb verleden jaar met vijf andere acteurs in een prachtig stuk gestaan bij het Zuidelijk Toneel. 'Rijkemanshuis', van Eugene O'Neill, was een stuk dat om half acht begon en om kwart over elf eindigde. Ik kwam pas om kwart voor elf op en speelde een bankier die bankroet ging en daarna bij dezelfde bank met een ondergeschikt baantje werd opgescheept. De rol was klein, en duurde maar zes minuten. Van dat optreden was men bijzonder onder de indruk. Ik heb nooit van mijn leven zulke lovende kritieken gehad.”

“Zoiets doet je natuurlijk wel wat. Joop, je hebt het goed gedaan, was mijn conclusie. Bij die opvoeringen, er zijn er ruim negentig geweest, was ik er altijd om half acht, hoewel ik dan nog een uur of drie moest wachten. Achter de schermen volgde ik het verhaal. Ik wilde een gedeelte van het stuk zijn. Ik was de hele avond met mijn rol bezig, kwam soms ineens tot een net iets andere aanpak. Een klein voorbeeld daarvan is dat, toen we onder regie van Ivo van Hove aan het repeteren waren voor dat stuk, ik het gevoel had dat er iets aan ontbrak. Ik heb Van Hove na afloop gevraagd of hij het goed vond dat ik mijn rol met in mijn hand een wandelstok ging spelen. Dat bleek een briljante vondst. Die wandelstok gaf mij de mogelijkheid niet alleen met mijn gezicht, maar ook met mijn handen een taal uit te spreken, mijn gevoelens te accentueren.”

Doderer vindt het niet belangrijk of hij een lange of een korte rol heeft. “Als het er maar een met inhoud is. In zes minuten probeer ik ook alles te geven aan liefde, uitdrukking, sentiment en verdriet. Dat komt van binnenuit. Als je nooit vreugde of verdriet of echt leed in je leven hebt gehad, kun je dat ook niet spelen. Ik sta nog volop in het leven en voel me beslist geen man van 75. Mijn leven is nog vol nieuwe uitdagingen.”

Bij het Zuidelijk Toneel gaat hij nu werken aan een nieuwe productie, 'Flirt' van Arthur Schnitzler, dat op 14 januari in Antwerpen in première gaat en daarna ook in Nederland te zien zal zijn. “Het stuk speelt omstreeks 1900. Ik ben er een violist in van de Wiener Philharmoniker. Als zodanig praat ik veel over mijn werk, maar ik hoef er geen viool in te spelen.”

Het verbaast Doderer dat hij het, naarmate zijn leeftijd vordert, steeds drukker krijgt. De aanbiedingen komen van alle kanten, waardoor hij in de gelukkige omstandigheid verkeert dat hij kritisch kan blijven. Rollen die hem niet aanstonden heeft hij altijd terzijde gelegd. “Ik durf te beweren dat ik mijn vak nooit heb verloochend. Op zijwegen heb ik me nooit begeven. Het is natuurlijk heerlijk om zo te kunnen werken.”

En dan is er die televisieserie. Alle twaalf afleveringen van 'Joop & Gaston' liggen op de plank. Gaston Berghmans is in Vlaanderen al tientallen jaren een beroemdheid. Met zijn partner Leo Martin vormde hij ruim twintig jaar een humoristisch duo dat hoog scoorde in televisieshows. Ook hun speelfilms als 'Zware jongens' en 'De Paniekzaaiers' werden in België een succes. Na het overlijden van Martin in 1993 viel de bodem weg onder een groot deel van de activiteiten van Gaston Berghmans.

Voor 'Joop & Gaston' is wat de sketches betreft deels teruggegrepen naar het oude repertoire van Gaston en Leo. Dat werd herschreven en geactualiseerd. Het feuilleton in de reeks is ook gebaseerd op een favoriet onderdeel van de Belgische televisieshows. Een boer zet, als zijn boerderij moet wijken voor een luxe woonflat, zijn bedrijf voort op de bovenste etage van die flat. Wat dat allemaal teweeg brengt laat zich raden, mest die van zestien hoog langs de muren naar beneden druppelt en later in kruiwagens via de lift wordt afgevoerd, met alle stank van dien. Bert Anthoniesse, jarenlang promotie-manager bij Tuschinski, die nu de belangen van Doderer behartigt, schreef de nieuwe teksten voor het feuilleton. Joop Doderer kende het werk van zijn Belgische collega, maar ontmoette Gaston pas begin van dit jaar tijdens de audities. “Het klikte meteen en we werden het ook snel eens over de aanpak. Centraal staat dat we een gelijkwaardige rol spelen en niet dat de een al de leuke dingen mag doen, wat je vaak ziet bij komische duo's.”

Het programma is gemaakt door Cinevista in Baarn. Toen de reeks klaar was hapte de NCRV, waar Doderer als Swiebertje zeventien jaar lang triomfen vierde, toe. Hoewel die periode al 21 jaar achter hem ligt achtervolgt Swiebertje hem nog steeds. “Het is wel beduidend minder, maar de mensen op straat roepen het nog steeds tegen mij. Ook in België. Daar zijn ze minder roeperig, maar dan komen ze naar me toe om te zeggen dat ze Swiebertje zo leuk hebben gevonden. Ik denk dat dit over vijfentwintig jaar nog zo is. Swiebertje heeft een enorme impact gehad. Mijn populariteit heb ik daaraan te danken. Vanwege dat Swiebertje-gebeuren heeft het Nederlandse publiek mij omarmt. Dat ik er in 1975, op het hoogtepunt, abrupt mee stopte hebben de mensen wel begrepen, maar leuk vonden ze het niet. Dat krijg ik nog steeds te horen. Maar ik wilde wat anders. Als je altijd hetzelfde doet wordt het leven wel erg saai.”

“Het was een sprong in het duister. Na Swiebertje kwam ik in Nederland niet meer aan de bak. Ze dachten kennelijk dat ik niets anders kon. Ik ben toen naar Engeland gegaan, ik moest wel, waar ik in diverse films en dramaproducties heb gespeeld. Engeland is een heerlijk land. We zijn na vijf jaar terug gegaan naar Nederland om de doodeenvoudige reden dat onze kinderen anders naar een internationale school hadden moeten gaan en dat wilde mijn vrouw niet. We hebben een prachtige tijd gehad in Engeland. Dat is het Mekka van het toneel. Ze doen daar verschrikkelijk mooie dingen. Terecht dat in Nederland, wat toneel betreft, verlekkerd naar Engeland wordt gekeken.”

“Hier hebben we 27 televisienetten die allemaal gevuld moeten worden. Als je een week televisie gaat onderzoeken, is er weinig om je op te verheugen. Iedere week is op dezelfde manier geprogrammeerd. Op toneelgebied wordt hier op de televisie veel te weinig gedaan. 'Pleidooi' was een goede uitzondering. Dat ligt niet aan het publiek. Dat heeft best belangstelling voor drama. Maar de mensen worden nu opgescheept met de ene quiz na de andere. Er worden auto's en wasmachines uitgedeeld, maar echt goede dramaproducties komen bijna niet van de grond.”

“Aan talent ontbreekt het niet. We hebben in Nederland talent genoeg, maar dat wordt niet gebruikt. Het gaat nu allemaal heel anders dan in mijn jonge jaren, toen er geen televisie was. Ze geven je nu een rol en je bent beroemd, je bent klaar, hoewel dat ook weer betrekkelijk is. Je rolt er nu met een beetje geluk in. De helft van de acteurs heeft geen erkende opleiding. Zij weten weten niet waar ze mee bezig zijn en kennen nauwelijks iets van het vak. Dat zal zich op den duur gaan wreken. Met die soapseries van tegenwoordig heb je als acteur nooit de tijd je echt in een rol te verdiepen, er over na te denken, er aan te schaven en het te vervolmaken. Het moet allemaal vlug, vlug, want vijf dagen per week op de buis is geen kleinigheid. Voor mij geldt dat je met een rol moet gaan leven. Ze zullen mij daarom niet gauw voor een soapserie strikken.”

Het ergert Doderer dat er zeer talentvolle oudere acteurs zijn waar helemaal niet meer naar wordt omgekeken. “Over een collega als Diana Dobbelman, die prachtige rollen heeft gespeeld, hoor je nooit meer iets. Het moet allemaal jong zijn en nog eens jong. We springen in Nederland erg slordig met talent om.”

Doderer heeft op zijn terrein de meest uiteenlopende dingen gedaan. Dat dit seizoen voor hem zowel het serieuze toneel als het komische werk centraal staan, vindt hij typerend. “Ivo van Hove heeft ooit eens tegen mij gezegd, dat een klassieke rol het best wordt gespeeld door komieken. Het zijn geen totaal verschillende werelden. Ik doe wat mij wordt aangereikt en mij aanspreekt. Ik heb nooit iets tegen mijn zin gedaan of terwille van. Als 75-jarige ben ik een tevreden mens, die weet dat wat hij heeft gedaan goed was. Het enige dat ik nooit heb begrepen, is dat ik nooit in de prijzen ben gevallen, terwijl die op toneelgebied worden weggegeven als snoepjes.”