Stroming, scheepvaart en grillige zeebodem hinderen aanleg

LEIDSCHENDAM - “Er hoeft maar iemand op de knop te drukken en we kunnen zo aan de slag.” Bij het uitspreken van die woorden glijdt de hand van Roger Kee van ingenieursbureau Fugro over een dik draaiboek. Fugro in Leidschendam is klaar voor een nieuw onderzoek naar de bodem van de Straat van Gibraltar.

Misschien dat Fugro wel het enige bedrijf is dat zijn diensten aanbiedt als Spanje en Marokko ooit besluiten om een vaste oeververbinding tussen beide landen aan te leggen.

Beide staten hebben een bureau opgericht dat de tunnel moet voorbereiden. Die denktank, voluit 'Sociedad Española de Estudios para la communicación fija à través del Estrecho de Gibraltar' (kortweg Secegsa) geheten, denkt al even lang over het probleem als zijn naam is. Maar er zijn ook al opdrachten gegeven.

Twee jaar geleden toen een onderzoeksvaartuig van Fugro voor een opdracht de Noordzee moest verruilen voor de Middellandse Zee, mocht het bij het passeren van de Straat van Gibraltar een eerste studie naar de zeebodem tussen Marokko en Spanje uitvoeren. Volgens Roger Kee, directielid voor de offshore geotechnische dienst van Fugro, heeft dat onderzoek in ieder geval opgeleverd dat een tunnel boren in de rotspartijen onderwater een kostbaar karwei zal worden. Anders dan bij de Kanaaltunnel, waar de boor slechts door een krijtlaag moest, kan een bedrijf dat boortechnieken wil aanbieden, zich de moeite van een offerte besparen.

Kee denkt dat de plannen uitmonden in een buizenstelsel dat op de zeebodem wordt gelegd. De tunnel funderen is door de harde ondergrond niet nodig. Maar dat wil niet zeggen dat slechts kan worden volstaan met het laten afzinken van een stel buisdelen over een lengte van 30 kilometer. Daarvoor is het landschap onderwater toch echt te grillig.

Sterker nog het is maar de vraag of de nu gekozen, relatief korte, route, die tussen het Spaanse Tarifa en het Marokkanse Tanger, wel de beste keuze is. Immers voor de dit jaar gereed gekomen gaspijplijn moest uitgeweken worden naar een traject dat 45 kilometer lang is. In de corridor van de kortste weg moest rekening gehouden worden met een zeebodem die soms hoogteverschillen kent van ongeveer 700 meter. De pijplijn die er nu ligt, geldt in offshore kringen al als een staaltje van indrukwekkend vakmanschap. De tunnel zal dat zeker ook zijn.

De nieuwe pijp die dit jaar gas uit het veld Hassi R'Mel in Algerije naar Sevilla moet laten vloeien, heeft een totale lengte van 1250 kilometer. Bij Sevilla krijgt de lijn een aansluiting op het Europese netwerk. De aanleg van de pijplijn kon vrijwel uitsluitend in de wintermaanden geschieden. In die periode passeren ongeveer 200 vaartuigen de zeestraat. In de zomermaanden zijn dat er twee keer zoveel. Tel daarbij op dat op de plaats waar het water van de Atlantische oceaan en de Middellandse Zee elkaar tegenkomen sprake is van zeer stevige stromingen, en het is volgens Kee van Fugro duidelijk dat er niet 24 uur per dag soepeltjes aan een tunnel gewerkt kan worden. Hij denkt dat hooguit een derde van de volle dag beschikbaar is.

Stroming, scheepvaart en grillige zeebodem zullen niet de enige belemmeringen zijn. Het zeebed ligt er namelijk niet maagdelijk bij. Er liggen niet alleen pijpleidingen, maar ook communicatiekabels. En dan te bedenken dat kabels met een gewicht van zelfs een halve ton aan het eind door de stroming niet recht naar beneden maar in een S-bocht hangen. De precisie benodigd voor het afzinken van de buisdelen kan alleen worden verkregen via satelliet-positionering en het op afstand observeren van wat op de zeebodem geschiedt. Via duikers is dat onmogelijk. Daarvoor is het water veel te diep.

Bij de pijplijn werd een precisie van gemiddeld vijf meter bereikt, op sommige plaatsen kwamen de pijpdelen zelfs op een meter nauwkeurig op de juiste plek te liggen. Het is die nauwkeurigheid die Fugro volgens Roger Kee tot een van de meest kansrijke ondernemingen maakt om bij het project te worden betrokken. Fugro beschikt over ervaring bij dit soort werken. Het bedrijf (multinationaal opererend in 40 landen met 4000 werknemers) is onder meer betrokken bij de aanleg van het nieuwe vliegveld van Hongkong.

Even leek het er op dat Secegsa Fugro uit het bestand zou gooien. Voor een tweede opdracht werd een aanzienlijk goedkoper Russisch vaartuig vanuit Moermansk naar Gibraltar overgevaren. De Russen slaagden er echter niet in voldoende gegevens te verzamelen en zij verloren door de sterke stroming ook nog eens een deel van de apparatuur.

Volgens Kee biedt de zogeheten Afro-tunnel mooie kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven. Vrijwel alle namen van grote Nederlandse bouwers als Ballast Nedam en Volker Stevin passeren de revue. Maar ook het minder bekende Van Oord ACZ wordt genoemd. Hun vaartuig 'de Tertnes' heeft vier maanden in de Straat van Gibraltar heen en weer gevaren om brokken rots te dumpen op plekken waar de zeebodem moest worden geplaveid.

Of de tunnel er komt is overigens een vraag van politieke, maar ook van financiële aard. Dat de kwestie begin deze week door de Spaanse minister van verkeer José Borrell weer is opgerakeld duidt er op dat de Spaans-Marokkaanse verhoudingen op dit moment goed zijn. Discussie over Spaanse vissers in Marokkaans viswater kan overigens heel gemakkelijk de plannen voor de brug weer voor jaren in de ijskast zetten.

Verder spelen ook de intern Marokkaanse verhoudingen een rol. Koning Hassan II is niet alleen almachtig in zijn land, hij behoort tevens tot 's lands grootste ondernemers. De vorst, geschat op een vermogen van tussen de 14 en 20 miljard gulden, geldt als voldoende ondernemer om het belang van een tunnel in te zien.

De tunnel waarvan de kosten in eersteinstantie worden geraamd op zeven miljard guldens, kunnen niet door beide landen gezamenlijk opgehoest worden. Insiders in de branche betwijfelen overigens in hoge mate of die zeven miljard wel toereikend zal zijn. De kosten van de Kanaaltunnel liepen immers ook in hoog tempo op naar 35 miljard gulden. De insiders denken dat de Afro-tunnel, die in 2010 klaar moet zijn volgens minister Borrell, niet veel goedkoper zal worden. Of gaat die logica dit keer niet op? Merkwaardig genoeg kostte de onlangs in de zeestraat gelegde pijp niet de begrote 219 miljoen dollar, maar 'slechts' 149 miljoen gulden.