President Clinton spint garen bij crisis over begroting VS

WASHINGTON - Het Amerikaanse publiek baalt van het bekvechten tussen de politici in Washington over de begroting. Het versterkt hun minachting voor zowel de overheid als het Congres. Maar hoe negatief de publieke opinie zich ook uitlaat over de politici, president Clinton vaart wel bij deze crisis.

Al meer dan twee weken zitten 280 000 federale ambtenaren zitten nu al thuis met onbetaald verlof omdat de overheid geen geld kan uitgeven. Nog eens een half miljoen werkt wel, maar wordt niet of maar gedeeltelijk betaald. Het publiek mort, maar de populariteit van Clinton stijgt naarmate de begrotingscrisis langer duurt.

Voor het eerst sinds hij drie jaar geleden aan de macht kwam staat meer dan de helft van alle Amerikanen achter de president, hetgeen zijn bijnaam als de 'Comeback Kid', de man die terug kan komen uit een schijnbaar verloren positie, nog eens bevestigt.

Een jaar geleden had president Clinton veel weg van een politieke melaatse. Een Democratische president had beide huizen van het Congres aan de Republikeinen verloren. De ambitieuze wetgevende agenda van Clinton met hervorming van de gezondheidszorg als belangrijkste plan lag aan duigen. Zijn populariteit en gezag had een dieptepunt bereikt. Clinton leek aangeslagen. Hij liet nauwelijks van zich horen, stelde zich passief op en liet de Republikeinen hun gang gaan met hun radicale conservatieve wetgevende agenda, het ambitieuze 'Contract met Amerika'. Op het gebied van de buitenlandse politiek genoot de president vooral vanwege zijn aarzelende politiek inzake Bosnië ook weinig respect. Zo laag stonden de aandelen van Clinton dat de grote televisiestations niet eens meer zijn toespraken uitzonden omdat de president niet relevant was.

Langzaam maar zeker paste Clinton zich aan de nieuwe politieke omstandigheden. De eerste twee jaren van zijn ambtstermijn blaakte hij van werklust, al kwam er van zijn ambitieuze plannen weinig terecht. Nu nam de president een nieuwe rol op zich. Hij stelde zich boven de partijen, bereid om met de Republikeinen samen te werken in het belang van de natie, maar tevens bereid via een presidentieel veto zijn onaanvaardbaar uit te spreken daar waar de Republikeinen te ver gingen met hun bezuinigingspolitiek.

Clinton had aanvankelijk in de eerste twee jaar een actieve rol voor de overheid bepleit, in overeenstemming met de liberale Democratische traditie. Nu was er een conservatief congres dat een minimale rol voor de overheid bepleitte. Clinton slaagde er wonderwel in zich tussen de extremen op te stellen, niet links en niet rechts, maar in het midden, op de plaats die politiek het meest vruchten afwerpt.

De president speelde niet langer de rol van wetgever. In die capaciteit had hij hopeloos gefaald. Nu wierp hij zich op als de verdediger van de belangen van de gewone man. Tijdens lunchpauzes ging Clinton naar een school en liet zich daar filmen temidden van hongerige behoeftige kinderen. Was het geen schande dat de harteloze Republikeinen onder leiding van hun voorman Newt Gingrich uitgerekend wilden bezuigingen op gesubsidieerde schoollunches voor deze arme kinderen?

De steeds minder populaire Newt Gingrich wilde ook snijden in de gezondheidszorg voor ouden van dagen, in het bijzonder de armen. “Gingrich bevoordeelt de rijken ten koste van de armen”, riep de president keer op keer, omdat de drastische bezuinigingen ten koste van de minder draagkrachtigen hand in hand gingen met een belastingverlaging voor de middengroepen.

De Republikeinen riepen verontwaardigd dat de president makkelijk praten had met zijn kritiek, zonder zelf een begroting op tafel te leggen. Maar de president liet het aan de Republikeinen over om weinig populaire bezuinigingsvoorstellen te doen, en wachtte tot juni vorig jaar voordat hij zijn eigen 'redelijke' voorstel deed.

De president, zo bleek nu, was wel degelijk relevant, en de Republikeinen moesten met hem onderhandelen om hun plannen in wetten om te zetten. De Republikeinen mochten dan de scepter zwaaien in het Congres de president gooide keer op keer roet in het eten van de 'Conservatieve Revolutie' door middel van een presidentieel veto. En na twaalf maanden revolutie constateert de Washington Post dat het eerste Republikeinse jaar in het Congres een van de minst productieve is geweest op het gebied van wetgeving, al kan dat de komende jaren veranderen.

De strategie van de president werkte, al waren zijn beschuldigingen aan het adres van de Republikeinen niet altijd gerechtvaardigd. Want Clinton is ondanks zijn retoriek ten behoeve van de gewone man de Republikeinen een eind tegemoet gekomen.

Hij is akkoord gegaan met hun eis in zeven jaar het begrotingstekort weg te werken. Hij is bereid in deze discussie gebruik te maken van de economische cijfers van de Republikeinen. Hij is ook akkoord gegaan met een forse bezuiniging op het gebied van de gezondheidszorg die ouden van dagen en armen treffen, al gaat hij minder ver dan de Republikeinen.

Maar de feiten zijn niet zo belangrijk. Het gaat om de perceptie van feiten en het imago. En de president straalt nu het beeld uit van een leider die op de bres staat voor de gewone man, terwijl de meerderheid van de publieke opinie vindt dat de Republikeinen te ver gaan met hun bezuinigingsdrang.

Ook successen op het gebied van de buitenlandse politiek hebben Clinton geholpen. Dat onderwerp interesseert de gemiddelde Amerikaan maar matig. Maar het kan geen kwaad dat de president vredestichter speelt in Noord-Ierland, het middelpunt is van een historisch akkoord tussen Israël en de PLO, en vrede brengt in Bosnië. Dat draagt bij tot het Amerikaanse leiderschap in de wereld. Het sturen van troepen naar Bosnië is niet populair, maar de president krijgt waardering voor het feit dat hij desondanks voet bij stuk heeft gehouden en niet heeft toegegeven aan de negatieve opiniepeilingen.

De opmerkelijk politieke terugkeer van Clinton uit een diep dal heeft tot gevolg dat zijn kans op herverkiezing aanzienlijk groter is dan wie dan ook een jaar geleden had kunnen vermoeden. Het is tekenend voor zijn herstel dat hij vanuit zijn eigen partij geen oppositie te vrezen heeft voor zijn kandidatuur. En volgens de opiniepeilingen van dit moment zal hij zijn waarschijnlijke Republikeinse tegenstander senator Bob Dole verslaan, al is het nog te vroeg aan opiniepeilingen van dit moment al te veel waarde toe te kennen.

Valkuilen

Er wachten Clinton in dit verkiezingsjaar nog grote gevaren die tot gevolg kunnen hebben dat hij alsnog ten onder gaat. De slepende Whitewater-zaak kan hem parten spelen, al hebben noch de politici noch de pers na twee jaar wroeten iets boven water kunnen brengen dat echt schadelijk is. Als er veel Amerikaanse slachtoffers in Bosnië vallen kan dat politieke succes als een boemerang werken, net zoals Lyndon Johnson ten onder ging aan Vietnam en Jimmy Carter aan het gijzelingsdrama in Teheran.

En de strijd om de begroting is nog niet afgelopen. De president lijkt op dit moment politiek gesproken aan de winnende hand. Maar hij moet oppassen dat de publieke opinie hem uiteindelijk niet zal verwijten dat hij te veel heeft toegegeven of dat hij door te grote starheid regeren onmogelijk heeft gemaakt. De kunst is om in het midden te blijven. Want het Amerikaanse publiek is onberekenbaar.