Paus moet in Nicaragua oud zeer doen vergeten

MANAGUA - Paus Johannes Paulus II hoopt dat zijn bezoek aan Centraal-Amerika dat vandaag begint, vrolijker zal verlopen dan dat van dertien jaar geleden, zei hij gisteren in Rome. Vooral in het door de Sandinisten geregeerde Nicaragua was het onthaal destijds weinig hartelijk. De omstandigheden zijn inmiddels wel verbeterd, maar de spanning is de afgelopen weken weer flink opgelopen.

De paus zal omzichtig moeten opereren om alle politieke klippen te omzeilen, als hij deze week Guatemala, Nicaragua, El Salvador en Venezuela aandoet. De burgeroorlogen in El Salvador en Nicaragua zijn weliswaar voorbij, maar de sociale problemen, armoede, ongelijkheid duren onverminderd voort.

De paus begint vandaag in Guatemala, waar hem bij een open luchtmanifestatie een lijst aangeboden zal worden met de namen van enkele katholieken die tijdens de bloedige militaire dictatuur van de afgelopen decennia zijn omgebracht. Het is een symbolische lijst want r.-k. priesters en leken zijn bij duizenden vermoord omdat zij verdacht werden van samenwerking met linkse guerilla's.

Het bezoek aan Nicaragua komende woensdag is ongetwijfeld het spannendst. De paus zal woensdag welgeteld tien uur in Nicaragua zijn. De voorbereidingen lijken eerder op tien dagen te wijzen. Er zijn lantaarnpalen en talloze hekken geplaatst, stoepranden geverfd, maaral voor de veiligheidsmaatregelen zijn extreem. Het land zet alle 6000 politieagenten in, in Managua staan 65 ambulances klaar, de binnenstad wordt afgesloten en het vliegveld gaat de hele dag dicht. Volgens het hoofd van de politie zijn deze maatregelen nodig omdat “we de paus de beste beveiliging ter wereld moeten aanbieden”.

Ongetwijfeld zal de paus niet vergeten zijn hoe het was in maart 1983. De oorlog tussen het Sandinistische regeringsleger en de door de VS gesteund contra's was toen al in volle gang. Net voor zijn aankomst was een legerpatrouille in een hinderlaag gelopen, waarbij 17 soldaten omgekomen waren. Al op het vliegveld werd de toon voor het bezoek gezet. Johannes Paulus II las de minister van cultuur, de priester Ernesto Cardenal, publiekelijk de les vanwege zijn betrokkenheid bij de Sandinistische revolutie. De beelden gingen de hele wereld over. Tijdens de mis op het plein van de Revolutie kon de Heilige Vader ternauwernood boven de spreekkoren 'vrede, vrede' uitkomen. Zijn herhaalde verzoeken om stilte, hadden nauwelijks effect.

Er is inmiddels veel veranderd. De Sandinisten moesten in 1990 de macht afstaan aan de vrome katholiek Violeta Chamorro. De huidige presidente heeft de Nicaraguanen afgelopen weken opgeroepen de komst van Johannes Paulus II aan te grijpen voor bezinning en verzoening. “Het bezoek van Zijne Heiligheid is voor mij een droom die uitkomt”, aldus Chamorro in een pagina-grote advertentie in alle dagbladen. Ook de Sandinisten wensen het hoofd van de katholieke kerk anno 1996 al het goede toe. “Er is nu geen oorlog meer en ook geen boycot van de Verenigde Staten. Onze huidige problemen zijn van een andere orde; als Nicaraguanen identificeren we ons met de opstelling van de paus ten aanzien van de problemen in deze wereld”, verklaarde ex-president Daniel Ortega.

Nachtmerrie

De kans bestaat evenwel dat de droom van Violeta alsnog in een nachtmerrie zal verkeren. Twee weken geleden werd een aanslag gepleegd op Arnoldo Aleman, een van de belangrijkste kandidaten voor de presidentsverkiezingen in oktober van dit jaar. Een politieagent kwam daarbij om het leven. De spanningen namen toe, toen een groep boze studenten vorige week het minsterie van buitenlandse zaken bezette, het centrum waar het pausbezoek voorbereid wordt. De actie was een protest tegen de beslissing van de regering om te bezuinigen op onderwijs. Twaalf uur lang wisten de studenten de minister van buitenlandse zaken, twee ambassadeurs en zo'n tachtig personeelsleden in gijzeling te houden. Nog een ander vlekje op de voorbereidingen, is een anoniem telefoontje vorige week, dat de bomaanslagen op katholieke kerkgebouwen 'zeer binnenkort' hervat zouden worden. Vorig jaar werden bij ruim vijftien kerkgebouwen explosieven geplaatst. Hoe serieus deze bedreigingen opgevat moeten worden, is de vraag. Wel is het een illustratie van de gepolariseerde verhoudingen waarin het pausbezoek zich zal afspelen.

Rooms-katholieke Nicaraguanen gruwen van de gedachte dat het bezoek van Johannes Paulus II wéér zal mislukken. De paus zal zich ervan bewust zijn dat alle prachtige woorden over vrede en verzoening erg weinig veranderen aan de diepgewortelde conflicten in dit Middenamerikaanse land.

De protestanten, zo'n twintig procent van de Nicaraguaanse bevolking, hebben zich tot nu opvallend afzijdig gehouden. Zij zullen woensdag thuisblijven en zich gedeisd houden. Achter die stilte gaat in veel gevallen grote frustratie schuil. Op papier is er in Nicaragua een scheiding tussen kerk en staat, maar in de praktijk komt daarvan weinig terecht. Hoewel volgens sommige berekingen slechts 5 procent van de bevolking regelmatig naar de mis gaat, is de macht van de r.-k. kerk in de Nicaraguaanse samenleving vrijwel onaantastbaar. De regering, met slechts katholieke ministers, spreekt regelmatig haar sympathie voor de katholieke hiërarchie uit. En kardinaal Obando y Bravo wordt om de haverklap uitgenodigd om te 'bemiddelen' in allerlei politieke conflicten. Het pausbezoek bevestigt voor veel protestantse Nicaraguanen dat zij eigenlijk vreemdeling in eigen land zijn.