Duits banenplan: meer programma dan actie

BERLIJN - De Duitse regering heeft gisteren haar 'Actieprogramma voor investeringen en banen' gepresenteerd - een lijvig pakket van vijftig punten dat moet helpen de belastingdruk voor ondernemers te verlagen, de loonkosten te reduceren en op subsidies en sociale uitgaven te bezuinigen.

In Duitse regeringskringen valt de laatste tijd veel 'actiebereidheid' waar te nemen. Eerst demonstreerde men onder het motto 'bondgenootschap voor arbeid' grote eensgezindheid bij het overleg tussen regering, werkgevers en werknemers. Verontrust door de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt (bijna vier miljoen werklozen) en de almaar slinkende groeiprognoses (nog maar 1,5 procent over '96) stelden de partijen zich het ambitieuze doel om de werkeloosheid tot de eeuwwisseling te halveren. Maar hoe?

Eén programmapunt had de regering vooraf al aangekondigd: vanaf 1 juli 1997 gaat de solidariteitsbelasting (een extra inkomstenbelasting die dient ter financiering van de Duitse eenheid) omlaag van 7,5 naar 5,5 procent. Alleen deze maatregel echter ontketende een storm van kritiek en dat gaf de regering alvast een voorproefje van wat haar bij de rest van het actieprogramma nog te wachten staat.

In de commentaren van de Duitse kranten was de teneur dan ook dat het accent wellicht meer op het woord 'programma' dan op het woord 'actie' zou liggen, want zo eenvoudig is het niet om het kapmes te hanteren. Voor een groot deel berusten de problemen op Duitslands veel geprezen federale structuur. Om het voorbeeld van de verlaging van de solidariteitstoeslag aan te houden: minister van financiën Waigel (CSU) wil het verlies aan staatsinkomsten (ongeveer vier miljard) compenseren door van de deelstaten te verlangen dat zij een deel van hun inkomsten uit de BTW-heffing aan Bonn afdragen. Het spreekt voor zich dat uit die deelstaten - die voor het merendeel door de SPD geregeerd worden - een loeiend protest opsteeg. En aangezien zulke zaken door de bondsraad (zeg: de Eerste Kamer) waarin de SPD de meerderheid heeft, moeten worden goedgekeurd, staan de kansen voor een verlaging van de solidariteitsheffing slecht.

Dramatisch

De eis tot een verlaging van de solidariteitsheffing was afkomstig van de liberale FDP, de kleine coalitiepartner in de regering van CDU-bondskanselier Kohl. Die FDP maakt de grootste crisis in haar geschiedenis mee, met reeksen van dramatische verliezen in deelstaatverkiezingen. Op 24 maart staan weer drie van die verkiezingen op het programma en om die te overleven was de FDP desperaat op zoek naar profileringsmogelijkheden. Die vond ze bij het thema solidariteitstoeslag: belastingverlaging komt altijd goed aan bij de kiezer. Toen Kohl dus door de knieën ging (zonder FDP verliest hij zijn meerderheid), sprak de verontwaardigde SPD-oppositie over een gigantische vorm van campagnehulp voor de FDP.

Bij veel meer punten van het actieprogramma is twijfel over de haalbaarheid, aangezien de competentie erover niet alleen bij de bondsregering, maar ook bij de deelstaten of de sociale partners ligt. De bonden zien een afbraak van de sociale voorzieningen op zich afkomen wanneer ze lezen over 'een correctie van de kosten van de vervroegde pensionering' of een 'korting van het vakantiegeld bij veelvuldige ziekmelding'. Voorgestelde bezuinigingen bij de werkloosheidsuitkeringen bedreigen volgens de bonden de koopkracht en daarmee verdere economische groei. Niet de geringe inkomsten voor ondernemingen ondergraven de Duitse industrie, maar juist het gebrek aan koopkracht en de overgewaardeerde D-mark, stellen ze.