Driehonderd injecties per uur

PUTTEN - Vrolijk en trots rondkijkend loopt Miranda Ernsten de zaal uit. Ze is blij met de mandarijn “voor een prikkie”, maar als troost heeft de blonde driejarige die niet nodig. “Ik heb niet gehuild, hoor, ik ben al groot.” Moeder Conny bevestigt dat Miranda geen kik heeft gegeven toen ze van een van de prikteams in kerkelijk centrum 'De Aker' een injectie in haar bovenarm kreeg.

Daarmee is ze - zo goed als naar de huidige stand van de medische wetenschap mogelijk is - beschermd tegen hersenvliesontsteking. “Waarom zou je het risico nemen. Eén zo'n prikje kan een hoop ellende voorkomen”, motiveert Conny Ernsten haar besluit om gehoor te geven aan de vaccinatie-oproep. Het duurt twee weken voordat het vaccin werkzaam is en dan voor 90 procent. Een nieuw geval van hersenvliesontsteking is dus nooit helemaal uit te sluiten, maar de kans daarop is na het grootscheepse vaccinatieprogramma aanzienlijk kleiner geworden. “Er is in Putten objectief sprake van een verhoogd risico. Stel je voor dat je niet vaccineert en er doet zich een nieuw geval voor. Dat zou je jezelf nooit vergeven en dat zou onverantwoord beleid zijn”, vindt directeur R. Santing van de GGD Noordwest-Veluwe. Hij leidt samen met burgemeester B. van Putten de voor Nederlandse begrippen ongekend grote operatie. In twee dagen tijd worden alle 5 700 kinderen en jongeren gevaccineerd die in Putten wonen of er naar school gaan. Zo hoopt de GGD te bereiken dat het aantal gevallen van hersenvliesontsteking beperkt blijft tot de zeven (op een landelijk totaal van negentien) die zich van mei tot en met december vorig jaar hebben voorgedaan.

In het centrum van Putten wemelt het donderdag van moeders en een enkele vader die met een of meer kinderen voor een inenting naar 'De Aker' gaan. Arjan van vier kijkt bedrukt. Gisteren is hij met zijn moeder naar het consultatiebureau geweest. Bij die dokter en zusters was het nog wel leuk, maar dit belooft weinig goeds. “Het duurt maar heel eventjes, hoor. En dan ben jij mijn grote jongen.” Om de drukte enigszins te spreiden, komen de kleintjes vanaf twee jaar het eerst en de jongeren tot twintig jaar het laatst. Het is een doorlopende voorstelling in de grote zaal. De ouders melden zich bij een medewerker, die ze naar een van de vijf prikteams verwijst. Die worden er met het uur handiger in de injectienaald schuin omhoog enkele centimeters in de bovenarm te duwen om 0,5 milliliter entstof in te spuiten. Peuters en kleuters die tot dat moment stil zijn geweest, beginnen hartverscheurend te huilen en roepen om hun moeder - bij wie ze meestal op schoot zitten. De verpleegkundigen proberen de kleintjes af te leiden. “Maar ik zeg niet dat het geen pijn doet, want het is best een gemeen prikje”, weet medewerker Elsbeth Zijp van de gemeente Putten. Als troost krijgen de kinderen bij het verlaten van de zaal een mandarijn. “Voor je zieke arm”, zegt B. Smink tegen zijn dochter Chantal. De tranen zijn alweer opgedroogd.

De massale inenting is qua planning en logistiek te vergelijken met een militaire operatie. Na een paar uur warmdraaien ligt het uurgemiddelde rond de driehonderd. Aan het einde van de dag zijn er 3 600 injecties gegeven, vandaag gaat de campagne verder.

Karikatuur

Principiële weigeraars zijn er wel, maar volgens burgemeester Van Putten is het een karikatuur om te veronderstellen dat veel streng-gereformeerden uit geloofsovertuiging hun kinderen weghouden van de vaccinatie. Aan de reguliere inentingen neemt in Putten 97 procent van de doelgroep deel, “dat is meer dan in Amsterdam”, aldus een geërgerde burgemeester.

In orthodox-protestantse kringen leeft nog steeds de overtuiging dat vaccineren uit den boze is omdat ziekte en gezondheid Gods wil zijn. Het is in hun ogen ijdelheid en godsloochening om daarin als mens te willen ingrijpen. In het Overijsselse Staphorst kon zo in de jaren zeventig tot twee keer toe een polio-epidemie uitbreken. De vergelijking met Staphorst gaat volgens de burgemeester en GGD-directeur Santing op twee fronten mank. Putten mag dan onderdeel zijn van de Bible Belt, dat betekent niet dat orthodox-protestanten zich op grote schaal tegen vaccinatie keren. Bovendien geeft vaccinatie bij meningitis alleen maar individuele bescherming tegen infectie. “Als mensen zich niet laten vaccineren, hebben ze daar alleen maar zichzelf mee”, aldus Santing. Vanuit de GGD Noordwest-Veluwe heeft hij destijds ook de polio-epidemieën meegemaakt. “Er wordt hier nu heel anders gereageerd. Mensen ondergaan het, ze volgen onze raad op en er is geen paniek.” Het Rijksinstituut voor volksgezondheid en milieu (RIVM) probeert overigens de oorzaak van het relatief hoge aantal meningitis-gevallen in Putten te achterhalen door het nemen van kweken uit keelholtes en het interviewen van inwoners van Putten.

In 'De Aker' is het huilen na een paar uur wat afgenomen; er komen oudere kinderen een injectie halen. De troostrijke mandarijnen blijven gretig aftrek vinden. Een moeder hoeft de meegebrachte kinderpleisters niet te gebruiken. “Kom, dan gaan we je prikje aan oma laten zien.”