PvdA bezweert zichzelf

Toen PvdA-voorzitter Marijke van Hees op de uitslagenavond haar partij zag stokken op een derde plaats achter CDA en VVD, kondigde ze direct onderzoek aan. Het moet 'goed zichtbaar' worden gemaakt waarom de PvdA zo slecht scoorde bij de statenverkiezingen, meende zij.

Dat lijkt niks bijzonders. Enige analyse na zo'n tegenvaller kan nooit kwaad. Zolang dat beperkt blijft tot de vraag waarom zoveel kiezers zijn thuisgebleven. Dan hoeft de partij zich weinig verwijten te maken over de koers en staat de conclusie bij voorbaat vast: bij een hogere opkomst scoort de PvdA vanzelf beter. Er hoeven alleen manieren te worden gezocht om meer aanhang richting stembus te mobiliseren.

Partijleider Kok en fractievoorzitter Melkert hadden dit soort antwoorden al klaar: de schrale PvdA-score van 19 procent kwam volgens hen vooral door een 'te hoog absenteïsme' bij de kiezers en het gebrek aan een 'machtsvraag'. Dat betekent dat Kok bij de volgende kamerverkiezingen rekent op voldoende steun, als de PvdA de kiezers kan voorhouden dat het cruciaal is de grootste te worden. Die nummer 1 mag deformatie leiden.

Het was echter minister Pronk, de oude rot van linkers, die opmerkte dat ook wat anders kan worden onderzocht. Hij wees er fijntjes op dat GroenLinks wel erg hoog in de boom is komen te zitten. Hij achtte een analyse plus discussie in de partij nodig over de vraag waarom zoveel linkse kiezers niet bij de PvdA maar bij Rosenmöller zijn geland.

Zó'n zelfonderzoek is andere koek. Dan moet de PvdA bij zichzelf te rade of de eigen koers deugt. Is de partij niet te veel naar het midden verschoven? Van Pronk is duidelijk dat hij wel weer een slagje naar links zou willen.

Een slecht scorende partij die de eigen koers onder de loep houdt, krijgt het moeilijk. Denk aan het CDA dat aan zelfonderzoek begon na een verlies van 20 zetels. Zo'n studie kan ook in de PvdA tot richtingenstrijd leiden.

PvdA-kamerlid Marjet van Zuijlen had dat door toen ze hoorde van het voorstel-Van Hees. Zij is wel voor onderzoek, maar dan 'op wetenschappelijke basis.' Dan hoeft niet de hele PvdA zich ermee te bemoeien. Ze waarschuwde dat anders al snel iedereen een natte vinger in de lucht steekt en roept, we moeten naar links of we moeten naar rechts. Ruzies over de koers zijn sneller geboren dan de kop ingedrukt.

Een dag na de uitslag klinken sussende woorden over het linkse succes, waar naast GroenLinks ook de SP het goed deed. PvdA-kamerlid Crone: ,,Vier jaar geleden deden wij het nog slechter bij de statenverkiezingen en toen raakten we ook niet in paniek.'' Crone benadrukt dat GroenLinks realistischer is geworden. Niet de PvdA laat de linkerflank braak liggen, GroenLinks is naar het midden geschoven.

Meer PvdA'ers bezweren dat de GroenLinks-groei niet tot paniek mag leiden. Zolang de PvdA compromissen sluit met de VVD zullen veel linkse kiezers het sociale beleid te flets vinden. Die hadden maar één serieus alternatief vinden: GroenLinks. Naast deze lakonieke vaststelling blijft dan de hoop dat de PvdA weer opklimt wanneer successen van het kabinet over het voetlicht komen.

Probleem van dit moment is dat het paarse kabinet bij een tegenvallende economie niet zoveel leuks te bieden heeft.

Bij een lage opkomst krijgt GroenLinks relatief meer succes dan bij een hoge opkomst, wanneer de PvdA vanzelf weer beter in het midden van het kiezerspotentieel scoort, menen deze kamerleden. ,,Maar we kunnen moeilijk besluiten ons voor een provinciale verkiezing links te profileren en bij landelijke verkiezingen weer naar rechts te trekken'', zegt één van hen. ,,Bovendien geloof ik niet dat onze vaste kiezers in zulke grote aantallen aan het oversteken zijn naar GroenLinks. Onze kiezers zijn gewoon thuisgebleven.''