Oud-West leert islam kennen in de oude parochiekerk Een devote dienst als een litanie

AMSTERDAM - “Moet ik mijn schoenen echt uitdoen, want dan krijg ik ze niet meer aan”, zegt een oudere vrouw. Is er ook een collecte, vraagt een ander. Vlak voor het moskeebezoek vragen de verzamelde mensen, voornamelijk christenen, in de Amsterdamse pastorie de Liefde zich af waar ze rekening mee moeten houden. Geduldig antwoordt de Egyptische Ibrahim (Abraham) Nasser dat de vrouwen geen hoofddoek om hoeven.

De moskee, vertelt hij, kent een grote ruimte waar iedereen samenkomt. De moslimvrouwen bevinden zich, door een gordijn afgeschermd van de mannen, achter in de moskee. Zijn er stoelen of banken, wil iemand weten. Leeg is de ruimte, weet Nasser. Er zijn geen communiebanken of biechtstoelen, slechts een enkel tapijt om ongerief te voorkomen. Tijdens het bezoek mogen de dames - de meerderheid van het gezelschap - anders dan de molism-vrouwen, in dezelfde ruimte als de mannen. Nasser, moslim en voorstander van een dialoog tussen christenen en moslims, is erbij om toe te lichten.

Dan wordt het signaal gegeven om richting de moskee op de Rozengracht te gaan. Want, vertelt de pastorie-stagiaire Colm Dekker, de dienst begint precies om vier voor acht. Onderweg naar het bedehuis blijkt een aantal mensen het gebouw te kennen. “Vroeger tijdens mijn jeugd, ging ik met mijn familie daar naar de kerk”, merkt een vrouw enigszins nostalgisch op. De moskee, gehuisvest in de voormalige jezuietenkerk 'de Zaaier', gaat schuil achter een Balkan-deegspecialiteiten zaak. Op straat stoppen auto's vol moskeegangers.

Gewoonlijk duurt een gebedsdienst een kwartier, zo niet vanavond. Vanwege de Ramadan nemen de diensten meer tijd in beslag. Bijna een uur lang zijn de gelovigen in de weer. Na de preek in het Turks, die via luidsprekers door de ruimte weergalmde, begint het gebed. Ook Nasser, die de preek niet kon verstaan, doet mee want het gebed is altijd hetzelfde, in het Arabisch. De zaal is voor de helft opgevuld met mannen en jongens. Ze buigen, knielen, buigen en staan weer op; een patroon dat zich voortdurend herhaalt. Kleine jongetjes met Nike-jassen kijken af en toe nieuwsgierig achterom naar de Hollandse bezoekers. Waar ooit het altaar moet hebben gestaan, bevindt zich nu een lege plek. De muur daarachter is voor een gedeelte versierd met prachtige mozaiek met Arabische letters. De kasten tegen de zijkanten van de moskee staan vol met gympies, andere leren schoenen en sandalen. Het tapijt dat de totale oppervlakte van de ruimte bekleedt, is dik en zacht.

Na de dienst biedt een Turkse man aan het een en ander uit te leggen over het gebed. Eindelijk kunnen de benen worden gestrekt; het valt niet mee een uur lang in dezelfde houding op de grond te zitten. Men wil weten of de imam in de preek teksten uit de Koran ook verbindt met hedendaagse maatschappelijke problematiek. Dat komt voor, weet hij, maar niet altijd. De preek kan ook bestaan uit zuiver tekstuitleg. Is er ook een koor, vraagt iemand. Nee, dat is ook niet nodig, want de gebeden worden zangerig opgedragen. Het initiatief voor deze avond gaat uit van de werkgroep contact moslims-christenen Amsterdam Oud-West. Vooral het idee dat de gelovigen, moslims en christenen, bij elkaar in de buurt wonen en niks van elkaar afweten, zegt Colm Dekker, is merkwaardig en reden genoeg dit soort avonden te organiseren, al blijkt een dialoog aangaan met moslims moeilijk. Dekker: “Het is niet eenvoudig om een gelijkwaardige relatie te krijgen, omdat wij toch afkomstig zijn uit een gevestigde kerk. Zo wilden christenen na afloop van een eerder moskeebezoek in gesprek treden met de aanwezige moslims, terwijl de laatsten vroegen of de christenen een woning konden regelen voor de imam. Wij pretenderen niet de dialoog tussen moslims en christenen op wereldniveau in gang te zetten, we richten ons op Amsterdam-Oud-West. We willen gewoon wat meer begrip creeren voor wat de moslims in deze buurt beweegt, wat de islam is.”

De organisatoren zijn enthousiast over de opkomst: dertig tot vijftig deelnemers per avond. Onder hen zelfs mensen van tegen de tachtig, die vaak een ouderwetse opvoeding hebben genoten, maar openstaan voor de islam, stelt Dekker tevreden vast. Het gros komt uit interesse. Sommigen hebben te maken met allochtonen op hun werk en willen daarom meer van de islam weten, terwijl anderen ze als buren hebben.

Anneke (38), zelf katholiek, is getrouwd met een moslim: “Ik ben vooral benieuwd hoe buurtbewoners op de islam reageren. Vaak hebben ze vooroordelen, denken ze dat ik niks mag. Tijdens zo'n moskeebezoek merk je dat mensen er een positievere kijk op krijgen.” Rob (48) was erg onder indruk van de dienst, vond die erg devoot. “Het deed me denken aan de litanie van vroeger in de katholieke kerk. Ook het gebed in de moskee leek zo'n reeks aanroepingen met antwoorden.” Een andere deelneemster vond de dienst door al die herhalingen vooral indoctrinerend.

Bij terugkomst in de pastorie lag er een grote schaal met Turks fruit. Pastoor Nederstigt had die na de dienst gekregen van de imam, die eigenlijk nog wel wat had willen praten met bezoekers. Maar de meesten hadden de schoenen al snel weer aangetrokken en waren op weg naar de koffie.