architectuur

T/m 16 februari, NAi, Museumpark 25, di t/m za 10-17 uur, zo en feestdagen 11-17 uur. Catalogus ¿ 39,50.

Zoals in vrijwel elke andere stad ligt het vliegveld van Thessaloniki een eindje buiten de stadsgrenzen. Verbindingen zijn vaak een probleem. Hoe de vliegreiziger zo snel en adequaat mogelijk in de binnenstad te krijgen? Als havenstad wil Thessaloniki hiervoor het water van de Golf van Thermaikos in het noorden van de Aegeïsche Zee gaan gebruiken. Een snelle veerboot moet over enkele jaren rechtstreeks danwel met acht tussenstops het 23 kilometer lange traject van het Macedonia Vliegveld naar de binnenstad af gaan leggen. Hiermee wil Thessaloniki van het vaak saaie ritje van vliegveld naar stad een eerste toeristische tocht maken, zoiets als de vaporetto-verbinding tussen het Marco Polo-vliegveld bij Mestre en het San Marcoplein in Venetië.

OMA

Acht meer en minder bekende internationale architecten maakten de ontwerpen voor de pieren/tussenstops. Opvallend is dat geen enkele Griek zijn tanden in de klus mocht zetten. Wel een reeks 'modieuze' architecten: Rem Koolhaas (OMA), Coop Himmelb(l)au, Alvaro Siza, Enric Miralles, Mario Botta. Daarnaast doen de vrijwel onbekende Fransman Finn Geipel en Italiaan Giancarlo De Carlo mee. Tenslotte behoren vrij verrassend ook Aldo en Hannie van Eyck tot het keurcorps. Het is een breed Europees gezelschap, van jong tot oud en met een grote diversiteit in stijl en aanpak. Koolhaas bedacht een plan met veruit de meeste verbeeldingskracht. Hij laat een tweehonderd meter lange strook land de zee in priemen, onderverdeeld in drie zeven meter brede stroken: een verharde weg, een 'landschap' van achtereenvolgens zand, kiezels, graniet en schelpen en een langwerpig zwembad. Na 165 meter wordt de strook over de volle breedte onderbroken door een drie verdiepingen hoge zwarte schijf, waarin de wachtruimte voor de bootreizigers, een bar en een tentoonstellingsruimte zitten verborgen. Daarachter ligt dan vervolgens de aanlegsteiger voor de veerboten.

Aan de stadskant is de schijf bekleed met zwart spiegelend glas, waardoor de strook land overdag nog eens tweehonderd meter zo lang lijkt. Dat is op zich al een monumentaal gebaar, evenals het lange zwembad, maar het mooiste accent is het filmdoek dat aan de zeekant op de schijf bedacht is. Een fraaiere openlucht bioscoop kun je bijna niet wensen. En dat midden op zee.

Zo'n theatraal spektakel als Koolhaas maken de anderen niet van hun pier. Het duo Coop Himmelb(l)au bedacht wel een spectaculaire vorm (een excentrieke, langgerekte gestileerde golf), maar programmatisch is hun pier vrij sober. De Carlo probeert de verbeelding te prikkelen met een kunstmatige duintop waarin de verblijfruimtes verstopt zitten. In dezelfde categorie valt Miralles met een meanderende en grillige constructie die de 'chaos' op het land door laat lopen in zee.

Het idee van de acht pieren is prachtig, hun architectonische uitwerking zonder meer verzorgd, maar het valt te vrezen dat ze bij uitvoering als wezensvreemde elementen aan de kustlijn komen te liggen. Thessaloniki is aan de waterkant een rafelige rand met een ratjetoe aan bebouwing. De introductie van acht autonome bouwwerken, die stedenbouwkundig niets met hun omgeving te maken hebben, zorgt voor aardige 'landmarks' langs de kust, maar niet voor een hechte architectonische inbedding.

Palet

Maar misschien is het ook niet nodig en zijn de pieren de 20ste eeuwse aanvulling op het veelzijdige architectonische palet van de stad, die de mengelmoes aan culturen die Tessaloniki bevolkten reflecteert. De Grieken, Macedoniërs, Romeinen, Byzantijnen, Ottomanen, Slaven, Joden en Armenen hebben allemaal hun bouwsporen achtergelaten. De Europese architecten voegen zich nu in dit rijtje. Nu nog zorgen dat alle andere Europeanen ook weten dat Thessaloniki 'Culturele Hoofdstad' is. Als de organisatie iets eerder was begonnen met het pieren-project, had ze hun dit jaar al die potentieel prachtige boottocht kunnen aanbieden.