Herindeling: waar zit het nuchtere verstand van de politiek?

De auteur was afdelingshoofd bij de dienst ruimtelijke ordening van de provincie Gelderland; is thans vutter.

In 1989 verscheen het rapport van de Commissie Montijn over de bestuurlijke problemen van de grote steden in het westen van het land. Inmiddels zijn er voor zeven stedelijke gebieden regionale openbare lichamen tot stand gekomen, die kunnen uitgroeien tot stadsprovincies. Van Noord- en Zuid-Holland resteert dan een flardenprovincie en Gelderland krijgt dan zonder Midden-Gelderland een onmogelijke territoriale structuur. Over de kosten van zo'n gigantische operatie wordt vrijwel niet gesproken. Nu wil de regering de 'status aparte' beperken tot de drie grote agglomeraties in het westen van het land.

Al die jaren heb ik mij afgevraagd of de voorstellen wel waren gebaseerd op een zakelijke analyse van de problemen met een daarop passende oplossing of dat een politiek adagium als 'bestuurlijke vernieuwing' bepalend was. Globaal gezegd gaat het mijns inziens om de gemeentegrens overschrijdende problemen van grote steden en de zogenaamde lappendeken van gemeentelijke gemeenschappelijke regelingen, waarbij de gebrekkige democratische inbedding en de onoverzichtelijkheid als bezwaren worden genoemd.

Het is merkwaardig dat voor de oplossing van de problemen in de grote stedelijke agglomeraties het provinciaal bestuur zo weinig in beeld is gekomen. Dat is wellicht verklaarbaar uit de traditioneel terughoudende opstelling van de provincies ten opzichte van de gemeenten en uit een zekere aversie van de gemeenten tegenover de 'toezichthoudende' provincie. Het curieuze is nu dat in de agglomeraties wordt geijverd voor de instelling van een 'eigen' provincie. Dan rijst de vraag waarom de huidige provincie, toegerust met de bevoegdheden van een stadsprovincie, de taak voor de agglomeraties niet zou kunnen vervullen. De provincie Zuid-Holland heeft dat inmiddels al aangeboden. Die weg zou veel sneller tot een oplossing van de bestuurlijke problematiek leiden en heeft in financieel opzicht gigantische voordelen. Over slagvaardigheid gesproken!

De politiek heeft zich echter in een positie gemanoeuvreerd, waardoor een objectieve, zakelijke stellingname schier onmogelijk is. Daar komt bij dat politici van nature geneigd zijn iets nieuws te creëren in plaats van een bestaand instituut als de huidige provincie te renoveren. Dat neemt niet weg dat er wel reden is om zo hier en daar met de provinciegrenzen te schuiven.

Uitbreiding van het territoir van grote stedelijke gemeenten zal in een aantal gevallen een doelmatige oplossing zijn. Men zal aanvoeren dat er dan zulke grote gemeenten ontstaan dat er deelgemeenten nodig zijn en dat er op die wijze vier bestuurslagen ontstaan, hetgeen de regering ongewenst vindt. Naar mijn overtuiging is het onmogelijk het overheidsbestuur volstrekt dogmatisch te beperken tot drie bestuurslagen. Hulpstructuren blijven nodig. Overigens bestaan er thans deelgemeenten.

Met betrekking tot de lappendeken van gemeenschappelijke regelingen van gemeenten zijn pas in de vorige regeringsperiode maatregelen getroffen. In de lijn van het beleid van de huidige regering zou wel een opschoning van de inhoud van die gemeenschappelijke regelingen kunnen plaatsvinden. Dirigerende taken gaan naar het provinciaal bestuur: de beheerstaken blijven bij de regio.

Als geïnteresseerd burger vraag ik mij nogal eens af, waar het nuchtere verstand van de politiek zit. Jaren geleden deed ik aan een Tweede-Kamerfractie een voorstel omtrent het instellen van provinciale politie. Er kwam na jaren regionale politie, waarmee lang niet iedereen gelukkig is. Nu gaan er in de Tweede Kamer stemmen op voor provinciale politie! Politici doen er verbaasd over dat 90 procent van de bevolking van Amsterdam en Rotterdam tegen opsplitsing van hun gemeente is!

Tenslotte nog iets onverklaarbaars. De Provinciewet kent de mogelijkheid van het instellen van deelprovincies. Hebt u politici ooit over die mogelijkheid horen spreken?