JONG & MODERN en twee eeuwen oud

'Exclusief' is een woord dat ze bij Ikea liever niet hardop uitspreken. Het Zweedse interieurmerk staat immers voor het tegendeel: 'veel, goedkoop en voor iedereen'.

Wat doet dan die elegante 'butlertray' voor ¿798,- daar op de meubelafdeling? Het ziet eruit als een ouderwets tafeltje, is geverfd in lichtgrijs of lichtgeel, en heeft een afneembaar blad dat je zo met een ontbijt erop mee naar de slaapkamer kunt nemen. Of natuurlijk met een uitgebreide 'tea' naar de salon. De butlertray, luisterend naar de typische Ikea-naam Hüllestad, maakt deel uit van een collectie 18de-eeuwse Zweedse meubelen. Nieuw gemaakt, naar oud model. In Nederland zijn deze meubels uit de tijd van koning Gustav alleen in de filialen Delft en Amsterdam verkrijgbaar en daar moet je er dan nog naar zoeken, want er wordt niet bepaald mee uitgepakt. Vanuit hun hang naar tradities, folklore en vroeger, houden de Zweden zelf erg veel van de simpele, wat boerse Gustaviaanse meubelen. Maar Ikea, toch misschien bang om van de grootste gemene deler af te wijken, toont haar eigen Zweedse hang-up in de rest van de wereld maar mondjesmaat.

OPENLUCHTMUSEUM Als Zweden willen zien te midden van welk interieur hun (bet)overgrootouders leefden, gaan ze naar het Zweedse kuuroord Medevi. Dit hele dorp, inclusief het badhuis, de cafés en de woningen, vormt een soort openluchtmuseum waar meubels en gebruiksvoorwerpen sinds drie eeuwen in hun oorspronkelijke omgeving zijn bewaard. Toen Medevi een paar jaar geleden met een algehele uitverkoop werd bedreigd, zocht Het Zweedse Rijksantiquariaat, de monumentenzorg van Zweden, steun bij Ikea. Zou de meubelgigant geen financiële bijdrage kunnen leveren om de unieke meubelcollectie bij elkaar te houden? Ikea had een beter idee. Waarom geen samenwerking opgezet waarbij het Rijksantiquariaat, in ruil voor financiële ondersteuning, Ikea zou helpen met het maken van een nieuwe serie Gustaviaanse meubelen. De aarzeling aan monumentenzijde was groot. De meubels in kwestie zijn handgemaakt en oerdegelijk. Kwaliteiten die niet onmiddellijk aan de ladenkastjes van Ikea kleven. Als de meubels volgens de strengste normen gemaakt zouden worden, zou de prijs in ieder geval een stuk hoger komen te liggen dan klanten van Ikea gewend zijn. Er werd over en weer onderhandeld en uiteindelijk kwam er een voor beide partijen bevredigende opzet uit: meubels naar oorspronkelijke modellen uit Medevi, van hoge kwaliteit, tegen een zo laag mogelijke prijs. Het resultaat zoals dat nu bij Ikea te zien is, lijkt als twee druppels water op de antiquiteiten in Medevi.

De prijs is relatief laag gebleven doordat een moderne industriële produktie is toegepast waar die verantwoord was, terwijl er ook met de hand werd gezaagd en getimmerd wanneer dat noodzakelijk was. Er is ook niet bezuinigd op ingewikkelde houtverbindingen en degelijk beslag, en het is grappig om te zien dat 'het goedkope uiterlijk' waar veel Ikea-meubels aan lijden, kennelijk vooral schuilt in dit soort details. Materialen van vroeger, die in deze tijd niet meer verantwoord zijn om te gebruiken werden vervangen door een betere variant (stro in de zitting van de bank werd natuurrubber, en het kwikzilverfolie in de spiegel werd aluminiumfolie). Maar verder zijn ouderwetse materialen, zoals een weefsel van hennep in een zitting, juist opnieuw toegepast. Alleen het aanbrengen van verf zoals dat vroeger werd gedaan bleek nu te kostbaar. De dunne dekkende lijnolie met zijn lange droogtijden heeft moeten wijken voor het vlotte spuitwerk van nu. Maar voor wie dat een bezwaar vindt, is een deel van de meubelen ook onbewerkt leverbaar.

Kun je er zelf nog iets mooiers van maken. Een stoel van toen en eentje van nu naast elkaar zien er eender uit, terwijl je natuurlijk onmiddellijk ziet welke de echte oude is. Met opzet heeft Ikea géén 'oud tintje' aan de Gustaviaanse collectie willen geven. Dat moet de tijd zelf maar doen vinden ze.

CHINEES PORSELEIN Het resultaat van de delicate samenwerking tussen de bewaker van rijksmonumenten en de moderne leverancier van complete interieurs is vanaf deze week te zien in Delft en Amsterdam. Behalve banken, kasten, (opklap)tafels en stoelen zijn er kroonluchters met veel glas en spiegels met bladgoud. Bovendien is er een serie blauw-wit porselein, een imitatie van de achttiende-eeuwse variant op het Chinese porselein dat de Zweedse Oostindische Compagnie mee naar huis nam.

De Gustaviaanse collectie is duurder dan de rest van Ikea's produkten, maar ook weer niet schrikbarend. De lange houten bank met geruite kussens kost bijvoorbeeld ¿2990,-, een reusachtige kroonluchter ¿825,- en twee borden ¿42,-.

Ikea loopt zoals gezegd niet te koop met het afwijkende aanbod tussen de Billy's en de Tore's. Gustavs meubels staan niet eens in de nieuwste catalogus die iedere Nederlander door de brievenbus in de schoot geworpen krijgt. Net als de nieuwe serie 'design' van jonge Scandinavische ontwerpers, dat onder de naam PS slechts een klein hoekje krijgt toebedeeld in de bekende blauw met gele container. Ook alleen in Amsterdam en Delft te koop. Angstvallig waakt Ikea er voor dat 'iets nieuws' vooral geen exclusieve schok teweegbrengt.