Oostenrijk en de wijndrinkende waterprekers

WENEN - Het begon allemaal met kardinaal Groër. Terwijl de discussie rond de Weense aartsbisschop, die een internaatsleerling rond 1970 seksueel misbruikt zou hebben, zijn hoogtepunt bereikte, wilde Thomas Plankensteiner, een 39-jarige godsdienstleraar uit Innsbruck, niet langer zwijgend toezien. “Ik had er schoon genoeg van dat veel hoge vertegenwoordigers van de kerk water preken en wijn drinken.” Plankenstein richtte met enkele gelijkgezinden het forum 'Wij zijn kerk' op, dat een radicale hervorming van de katholieke kerk nastreeft.

Eigenlijk had de organisatie 'Wij zijn de kerk' moeten heten, naar analogie van 'Wij zijn het volk' waarmee demonstranten in de DDR het communistisch regime ten val brachten. Uiteindelijk vonden de organisatoren die naam echter te revolutionair en agressief. “Wij willen geen revolutie, wij willen dialoog.”

De lijst met eisen van het forum bevat niets nieuws: afschaffing van het celibaat, toelating van vrouwen tot het priesterschap, een positieve houding t.o.v. seksualiteit en democratisering in de kerk; bovendien 'broederlijkheid' en 'solidariteit', geen 'angstaanjagende en benauwende normen'.

Bijzonder is de wijze waarop het forum zijn doel wil bereiken. Tussen 3 en 25 juni moet onder de Oostenrijkse katholieken een petitionnement plaatsvinden, waarbij de organisatoren minstens 100 000 handtekeningen willen verzamelen. Wat daarna moet gebeuren laten zij voorloping in het midden. “Meer dan druk uitoefenen is niet mogelijk”, vindt theoloog Bruno Primetshofer. Volgens theologe Martha Heizer, één van de woordvoerders van het Forum, zou het petitionnement desondanks gerechtvaardigd zijn door het kerkelijk recht: “De gelovigen hebben het recht en soms zelfs de plicht hun mening mee te delen waar het om de toestand van de kerk gaat.”

Zoals het er nu naar uiziet, kan de actie in elk geval op een brede steun rekenen. “Ik heb er veel sympathie voor en zal zeker tekenen”, meent Eduard Ploier van de Katholische Aktion, de grootste lekenorganisatie van het land. “Na de affaire Groër is het belangrijk om partij te trekken tegen reactionaire kerkvorsten”, vindt Peter Grubits, de voorzitter van de jeugdorganisatie Katholische Jugend.

Onduidelijk daarentegen is het standpunt van de bisschoppen. Bisschop Stecher van Innsbruck wijst op het gevaar dat het petitionnement “meer tot polarisering dan tot werkelijke vernieuwing leidt.” “De eisen gaan voorbij aan wat gelovigen van de kerk verwachten”, vindt de Weense hulpbisschop Krützl. De aanstaande aartsbisschop van Wenen Chr. Schönborn staat niet volledig negatief t.o.v. de actie, die “geen afwijzing van de kerk zou uitdrukken, maar de wens naar grotere authenticiteit.”

De r.-k. kerk in Oostenrijk beleeft op het moment een dieptepunt in populariteit. Slechts een op de twintig katholieken zou nog enig vertrouwen in zijn herders koesteren; cijfers van kerkverlating zijn de laatste weken zeer hoog.

De conservatieve bisschop van Sankt Pölten, dr. K. Krenn, wil niets van het petitionnement weten en zou zelfs het verzamelen van handtekeningen willen verbieden. Maar velen verwachten juist in Krenns bisdom het meeste succes van de actie.

Thomas Plankenstein voorziet een grote verandering in de r.-k. kerk, zoals die er elke 500 jaar is, de laatste keer bij de Reformatie. “Sindsdien is de tijd nooit zo rijp geweest als nu.”