Twijfel over stadsprovincie: te weinig bevoegdheden

Van een onzer verslaggevers AMSTERDAM - In de provinciale staten van Noord-Holland wankelt het geloof in de vergevorderde plannen voor de vorming van een stadsprovincie Amsterdam.

Er is geen fractie in de Noordhollandse provinciale staten te vinden die enthousiast is over het laatste voorstel van het provinciebestuur over de grenzen van de nieuwe provincie. Ook zijn alle partijen beducht dat de stadsprovincie onvoldoende bevoegdheden krijgt om te kunnen doen waarvoor ze in het leven wordt geroepen: een krachtige aanpak van grote-stadsproblemen als woningnood, criminaliteit, verloedering en een tekortschietend openbaar vervoer naar Amsterdam.

Commissaris van de koningin van Noord-Holland, J. van Kemenade, liet gisteren tijdens zijn nieuwjaarsrede op het provinciehuis in Haarlem doorschemeren, dat er van een stadsprovincie geen sprake kan zijn als in het nog te houden referendum een meerderheid van de Amsterdammers zich tegen de plannen keert. In dat geval, zo hield Van Kemenade zijn gehoor voor, wordt overgeschakeld op de 'hamburger-variant', waarbij de hoofdstad slechts wordt uitgebreid met de buurgemeenten.

De opkomende twijfels onder de statenleden vallen samen met een eind vorige maand uitgelekt advies van de Raad van State aan staatssecretaris Van der Vondervoort van binnenlandse zaken. Daarin spreekt het voornaamste adviesorgaan van het kabinet zich uit tegen de vorming van een soortgelijke Rotterdamse stadsprovincie. De raad noemt de opdeling van Rotterdam in ongeveer tien gemeenten onnodig. In plaats daarvan moet het Rijnmondgebied één grote agglomeratie worden die opgesplitst wordt in verschillende deelgemeenten, vergelijkbaar met de deelraden zoals nu in Rotterdam en Amsterdam.

Zo'n model werkt volgens de raad beter, het is goedkoper, en het bevordert 'het democratisch proces' meer dan de stadsprovincie. Ook noemt de raad het ongelukkig dat er dan binnenkort twee soorten provincies zijn: gewone en stadsprovincies. Hij dringt er bij het kabinet op aan, het wetsvoorstel voor de Rotterdamse stadsprovincie níet naar de Tweede Kamer te sturen.

Het advies van de Raad van State is koren op de molen van de politieke partijen in de Noordhollandse staten, die het idee van een stadsprovincie altijd al met argwaan hebben bekeken. Bij menig voorstander van de stadsprovincie Amsterdam heeft het advies twijfel gezaaid.

De PvdA gelooft als enige nog onvoorwaardelijk in de stadsprovincie-opzet, als is woordvoerdster Nel Griffioen wel nieuwsgierig naar de reactie van het kabinet en de Tweede Kamer op de kritiek van de Raad van State. Fractievoorzitter J. H. J. Verburg van het CDA, de grootste partij in Noord-Holland, vindt het advies van de raad aan de late kant. “De wissel omgooien is niet erg eenvoudig in deze fase. Maar of iedereen nog even enthousiast is als in het begin, betwijfel ik.”

Vooralsnog gaat hij uit van de stadsprovincie als 'een gegeven'. Tenzij de bevolking van de stadsprovincie massaal 'nee' zegt op vijf inspraakavonden die dit voorjaar worden gehouden. “Dan kun je ermee naar Den Haag stappen en zeggen: dit leeft er onder de mensen.”

Volgens VVD-fractievoorzitter A. J. L. Bongers sluit het alternatief van de Raad van State voor grote-stadsagglomeraties aan bij voorstellen die hij in het verleden al eens gedaan heeft. “Het is een eenvoudiger oplossing. Als de opbrengst maar gelijk is: een grootstedelijke aanpak van grootstedelijke problemen. Als er een betere oplossing komt, moeten we dat zeker doen.”

D66 verwijst naar de uitdrukkelijke voorwaarde waaronder Noord-Holland anderhalf jaar geleden heeft ingestemd met de vorming van de stadsprovincie Amsterdam: de stadsprovincie moet voldoende macht hebben om de grote-stadsproblemen op te kunnen lossen. “Als dat eruit komt, kan de stadsprovincie doorgaan”, zegt fractievoorzitter P. J. M. Poelman. Maar hij heeft daar 'veel zorgen' over. “Als het zo is dat er een slap bestuursmodel uitkomt, dan ben ik geneigd te zeggen dat je moet doen wat de Raad van State suggereert.”

Bij de kleine partijen in de Noordhollandse provinciale staten is het animo voor de stadsprovincie helemaal onder het vriespunt gedaald. - Vervolg op pagina 9

Ook kleine fracties tegen stadsprovincie VERVOLG VAN PAGINA 1

Fractieleider M. Ernsting van GroenLinks wordt door het advies van de Raad van State bevestigd in de aarzelingen die z'n partij altijd al heeft gehad over de provincievorming: het versnippert het tussenbestuur tussen rijk en gemeenten en lost niet de grote-stadsproblemen op.

“Wat ons betreft moet het advies tot discussie leiden of dit nu wel de goede bestuursvorm is.” Overigens gelooft Ernsting niet dat de raad het ei van Columbus heeft gevonden met zijn pleidooi voor grootstedelijke agglomeraties. Randgemeenten zullen nooit aanvaarden dat ze worden gedegradeerd tot een soort deelraden. Hij ziet meer in een direct gekozen regiobestuur met sterke bevoegdheden op het gebied van grondpolitiek, woningbouw, infrastructuur, en de huisvesting van asielzoekers.

Van T. Stelpstra, de vertegenwoordiger van de kleine christelijke partijen, heeft de stadsprovincie nooit gehoeven. Hij vraagt zich af of zijn collega-statenleden “diep in hun hart nog wel in de stadsprovincie geloven”. De provincie moet “pas op de plaats maken gezien het advies van de Raad van State”, vindt hij.

Ook de eenmansfractie van De Groenen is tegenstander. “Dat is niet de oplossing voor de problemen in Amsterdam: grote werkloosheid, criminaliteit en gebrek aan bouwlokaties. We hebben niet het gevoel dat het platteland van Noord-Holland enige bijdrage kan leveren aan de oplossing daarvan”, zegt statenlid E. J. Theunisz. Hij toont zich beducht voor het ontstaan van een grootstedelijk gebied met “een bebouwing die zich van Hoofddorp uitstrekt tot voorbij Purmerend. Dat wordt zoiets als Parijs of Londen: één grote huizenzee.”

Over het voorstel dat de kleinst mogelijke meerderheid van gedeputeerde staten vorige maand deed over de omvang van de stadsprovincie, is evenmin het laatste woord gezegd. Het dagelijks bestuur stelde voor de stadsprovincie te beperken tot twaalf gemeenten. Edam / Volendam, Beemster, Zeevang en Uithoorn werden erbuiten gelaten, evenals de Houtrakpolder, waar de gemeente Amsterdam de Afrika-haven wil aanleggen. In de commissie openbaar bestuur zal dat voorstel eind januari stuiten op massief verzet. De PvdA wil de oorspronkelijke omvang van de stadsprovincie handhaven. De VVD en D66 eisen dat de Houtrakpolder onder de stadsprovincie komt. Van het CDA, De Groenen en SGP / RPF / GPV moeten landelijke gebieden als Waterland en Wormerland erbuiten worden gehouden, terwijl GroenLinks vindt dat het IJmondgebied bij de stadsprovincie hoort.