'Ik hoop dat progressief Nederland weer eens wakker wordt

Natuurlijk, de waarheid en niets dan de waarheid, ook over die vermaledijde politici. Maar klopt het beeld wel dat de media van hen oproepen? Wat vindt het 'slachtoffer' er zelf van? Waar ergens loopt de grens tussen mythe en werkelijkheid? Vandaag Ria Beckers (58). Zij is emotioneel en radicaal en leek daarmee veroordeeld om permanent voedsel te verstrekken aan de mythe dat je in dat geval als politica niet helemaal van deze wereld bent. Onzin, vindt ze. Inmiddels is Beckers al weer enkele jaren voorzitter van Natuur en Milieu, een stichting met miljoenen sympathisanten, en weet ze het absoluut zeker: het is juist de politiek die nog steeds niet in de gaten heeft wat er onder de mensen leeft. Progressieve partijen laten unieke kansen domweg liggen.

“Ja, het was schokkend om te moeten ervaren dat een gewaardeerd graficus als Gerrit Noordzij hier in de buurt is gemolesteerd. Evenmin is het prettig om die golf van wantrouwen over je heen te krijgen. Zo van: die nieuwkomers op het dorp, dat deugt niet. Werken doen ze niet. Daarentegen steken ze wel veel tijd en energie in het schrijven van bezwaarschriften met als gevolg dat we nu met slechte en te lage dijken zitten. Maar ik begrijp best dat het geen pretje was om zo met je neus op een probleem te worden gedrukt. Voor sommige boeren was het zelfs ronduit treurig. De evacuatie ontregelde hun veestapel. Veel varkens moesten worden afgemaakt. En niet te vergeten de angst gedurende die paar dagen dat het echt mis dreigde te gaan.”

“Even dreigde de stemming tegen mijn persoon ronduit grimmig te worden. Er was sprake van agitatie. De CP had mensen opgestookt en die wilden gaan demonstreren voor ons huis. De burgemeester vond het goed. Maar daar heeft het dorp toch een stokje voor gestoken. De mensen kwamen in opstand, wilden geen rotzooi en zeker niet op aanwijzing van de CP. Zoals mijn man Karel de stemming op het dorp treffend weergaf: 'Jullie moeten met je rotpoten van die rot-Beckers afblijven'. Dat was wel weer een opsteker.”

“En vanzelfsprekend heb ik het gewaardeerd dat Ferry Mingelen van 'Den Haag Vandaag' mij in de gelegenheid stelde het VVD-Kamerlid Van Reij, die nogal geëmotioneerd de milieubeweging in het verdachtenbankje plaatste, van repliek te dienen. Ik heb er toen op kunnen wijzen - en dat heeft geholpen - dat ik al in '86 een motie had ingediend om vaart te zetten achter de dijkverzwaring. Onze bezwaren richtten zich niet tegen goede en stevige dijken, maar tegen de manier waarop de plannen dreigden te worden uitgevoerd. Die kritieke toestand van vorig jaar mag je de milieubeweging niet in de schoenen schuiven. De echte oorzaak was achterstallig onderhoud en domweg geldgebrek.”

Aan de andere kant, je kunt wel doorgaan met verhogen en verzwaren. Maar wat baat het als we tegelijkertijd van de Rijn en de Maas een keurslijf maken? Het water kan geen kant uit als het een beetje regent.

“Dat is waar. Het is daarom heel goed dat minister De Boer de zaak onmiddellijk heeft aangekaart bij België en Duitsland. We zullen met elkaar de zaak aan moeten pakken, de rivieren wat meer de ruimte moeten geven door met spaarbekkens te werken en de uiterwaarden niet domweg vol te bouwen. Wim Kok mag dan in de emotie van het moment hebben geroepen dat de veiligheid voorop moet staan en het milieu maar even moet wachten. Ik denk dat allebei hard nodig is.”

Ria Beckers realiseert zich dat deze geluiden ook al weer dertig jaar oud zijn. Grenzen aan de groei. Club van Rome. Economie èn ecologie. Samen met de verzuchting dat de politiek hardleers is. Nu zijn vaak harde ingrepen nodig. Denk aan het mestbeleid en de boeren, terwijl er heel wat soepeler een evenwicht had kunnen worden bereikt als de politiek tijdiger zou hebben bijgestuurd. Waarom gebeurt dat dan niet? Waarom wordt er niet tijdig bijgestuurd? Een goeie vraag, opperen we. Waarop Becker, ondanks de griep die ze onderdrukt, toch een tikkeltje kwaad uit de hoek komt.

“Het heeft met geld te maken en met de naïeve gedachte dat het met het milieu vanzelf wel in orde komt. Maar de politiek vergist zich. Telkens weer. De gedachte is dat economische belangen ook voor burgers het zwaarst wegen. Maar ondertussen heeft zich in de publieke opinie wel degelijk een omslag voltrokken. Daar verkijken de media zich ook voortdurend op. Neem bijvoorbeeld het afzinken van de Brent Spar. Dat was een heel basaal iets. Burgers hebben geleerd dat ze zich niet zomaar van hun troep kunnen ontdoen. Dan pikken ze dat ook van Shell niet. Voor milieubelastende landbouwprodukten gaat hetzelfde verhaal op. Mensen willen die doorgefokte tomaten eenvoudig niet meer.”

“Eigenlijk zie je met grote projecten als Schiphol en de Betuwelijn hetzelfde. De burger wordt overdonderd met zwaarwegende, korte-termijn economische belangen. Maar ook dat wordt niet meer gepikt, en heus niet alleen omdat ze er last van hebben, bijvoorbeeld omdat het spoor zo ongeveer in hun achtertuin komt te liggen. Het heeft er ook mee te maken dat men antwoord wil hebben op fundamentele vragen: is die Betuwelijn echt wel nodig? Kunnen vervoersproblemen ook niet op een andere manier worden opgelost? Zouden landen niet beter met elkaar moeten samenwerken? Burgers zijn minder kortzichtig dan de politiek of de media denken.”

En met iets van voldoening in haar stem: “Zelfs als het over dijken gaat. Je zou denken dat de rivierbewoners het milieubelang ondergeschikt vinden. Maar wat blijkt uit een recente enquête? De meerderheid stelt natuurwaarden en milieu hoger dan de veiligheid; ook in rivierenland. En dat na die wateroverlast die we hier gehad hebben.”

Misschien onderschatten de politiek en in het verlengde daarvan de media partijen als de PPR en later Groen Links wel omdat men nogal utopisch bezig was. Te geitewollen sokkenachtig?

“Nou, dat was ook wel een beetje waar. Zeker in het begin. Ik zie op die PPR-congressen de broer van de latere minister Hanja May-Weggen nog lopen op sandalen en van die leren riemen om zijn benen gewikkeld. Of neem het Kamerlid Michel van Winkel. Die liep daar rond met zijn hondje Flits. Als er gestemd werd, begon het beest weleens te blaffen. Van Winkel heeft zelfs nog een keer aan Kamervoorzitter Vondeling gevraagd of Flits in de Kamer achter zijn bankje mocht liggen. Tot zijn verdriet werd dat niet toegestaan.”

“Maar onze ideeën sloegen ook wel aan. Het idee van selectieve groei werd dankzij Boy Trip een begrip. Het zijn zaken die nu met de ecologieheffing gemeengoed zijn geworden, zij het dat het principe nog maar mondjesmaat wordt toegepast. En er werden geen reactorvaten geleverd aan Zuid-Afrika, nog wel op een moment - het was in 1974 - dat de zaak eigenlijk al rond was. Bas de Gaay Fortman en Relus ter Beek hadden de deal al gesloten met het kabinet. Ik was toen partijvoorzitter. Samen met het Kamerlid Leo Jansen hebben we er ternauwernood een stokje voor kunnen steken.”

Of zou het ongeloof ook gevoed zijn doordat u uw emotie liet doorklinken in de politiek. In het nuchtere Holland vindt men dat al gauw ongepast.

“Daar geloof ik niets van. Soms is het onvermijdelijk, zoals in het debat over de vrijlating van de twee van Breda. Ik rondde toen mijn betoog af met de hartekreet: Heb niet het hart in je lijf dat de Nederlandse regering ook nog eens naar Japan gaat om keizer Hirohito de laatste eer te bewijzen. Lubbers was razend. Maar hij moet maar van me aannemen dat ik het eruit gooide omdat ik het niet vertrouwde. Stapels brieven heb ik gekregen van mensen die blij waren dat die kwestie met Japan zo onverbloemd aan de orde was gesteld.”

“Eén keer ook heb ik bewust geprobeerd emotie op te wekken, bij Lubbers wel te verstaan. Er dreigden bejaardenoorden gesloten te worden en toen heb ik voorgelezen uit een brief van een 88-jarige mevrouw. Wat het betekent als zo iemand op die leeftijd nog verkast moet worden. Ook toen was hij razend. Denk je dat ik dat soort brieven niet krijg, riep hij uit. Hij vond het beneden de maat en onder de gordel wat ik gedaan had.”

“Maar laten we wel wezen. Emotie is toch belangrijk? Neem de Golfoorlog. Wat we toen niet voor onze kop kregen omdat we een afwijkend standpunt innamen. De Kamerleden Weisglas (VVD) en Van Vlijmen (CDA) vergeleken ons zelfs met de NSB. Alsof dat geen emotie is! Op het griezelige af. Je merkt dan dat de rijen zich sluiten en je gezien wordt als iemand die afbreuk doet aan het landsbelang. Maar ik sta nog steeds achter onze lijn. Misschien zou je kunnen zeggen dat we ons vergist hebben toen het erom ging Patriot-raketten aan Israël te leveren, ter bescherming van de aanvallen met Scud-raketten. Inmiddels weten we ook uit Amerikaanse rapportages dat de Patriots vaak meer schade toebrengen dan alleen vijandelijke raketten uit de lucht halen. Maar dat klonk toen geforceerd.”

“Je kunt niet altijd rationaliseren. Daarmee ontwijk je de discussie. Het leidt tot absurditeiten zoals die keer dat Hans van den Broek plechtig meende te moeten verklaren: mevrouw, ethiek hoort in de politiek niet thuis. Nou, daar is hij sinds de oorlog in Bosnië wel anders over gaan denken.”

Is Groen Links de utopie inmiddels voorbij?

“Vooropgesteld: Paul Rosenmöller doet het voortreffelijk. Toch vind ik het te tam in Den Haag. Dat is geen verwijt aan hem, maar meer een verwijt aan de progressieve politiek. Wat ik mis is het afdwingen van een veel duidelijker samenhang tussen economie en ecologie. Die energienota van Wijers, dat is toch ver beneden de maat. In plaats van serieus de CO2-belasting te verminderen maken we pas op de plaats. Onbegrijpelijk dat een groene partij als D66 dat pikt. Onder Lubbers werd minister Alders zo'n beetje vermalen en onder Kok dreigt met Margreet de Boer hetzelfde te gebeuren. Het is een onderwerp dat op tal van onderdelen de volle aandacht behoeft. Maar helaas, Kok heeft de ecologie gewoon niet tussen zijn oren zitten.”

“Ik zou willen dat progressieve partijen de krachten beter zouden bundelen. Kansen volop. Ook partijen als SGP, RPF en GPV hebben het milieu hoog in het vaandel staan. Die nemen het rentmeesterschap serieus. Maar het lijkt wel of progressief Nederland niet meer tot zo'n krachtsinspanning in staat is.”

Spijt dat u uit de politiek bent gestapt?

“Ach, de politiek. In de milieubeweging heb ik inmiddels geleerd dat het weinig zin heeft om al onze kaarten op de politiek te zetten, zoals we vroeger wel deden. We proberen nu met zoveel mogelijk mensen en belanghebbenden om de tafel te gaan zitten, coalities te sluiten. En voor het overige mag ik hopen dat progressief Nederland weer eens wakker wordt.”