Docters van Leeuwen krijgt van PvdA en VVD geen superman-rol

DEN HAAG - De CDA-fractie in de Tweede Kamer wil zo snel mogelijk van minister Sorgdrager van Justitie horen hoe ver zij nu werkelijk is gevorderd met de reorganisatie van de top van het openbaar ministerie, het college van vijf procureurs-generaal.

Als de D66-bewindsvrouw daar vandaag in het spoeddebatje over het ontslag van procureur-generaal Van Randwijck niet voldoende duidelijkheid over verschaft, zal het CDA-Kamerlid Van der Heijden grijpen naar een zwaarder middel. “Dan moet er maar een onderzoek van de Tweede-Kamercommissie voor Justitie komen, naar de stand van zaken bij de reorganisatie”, dreigt hij. Van der Heijden: “Ik laat me niet langer met een kluitje in het riet sturen.”

De discussie over de samenstelling van het nieuwe landelijk college van procureurs-generaal (PG), onder leiding van PG Docters van Leeuwen, dook vorige week plotseling op toen Sorgdrager het verwijt kreeg dat ze op twee gedachten heeft gehinkt bij het ontslag van de Amsterdamse procureur-generaal Van Randwijck. Moest Van Randwijck nu weg omdat zijn gezag in het ressort Amsterdam was uitgehold, of omdat hij niet meer paste in de nieuwe structuur die Docters van Leeuwen voor ogen staat? En heeft Sorgdrager in oktober vorig jaar de Tweede Kamer wel voldoende duidelijk gemaakt dat Van Randwijck aanvankelijk reorganisatie-ontslag is aangeboden, voordat zijn vertrek in het licht kwam te staan van interne problemen bij Justitie in Amsterdam?

Vooral op die laatste vraag zal het debat van vandaag zich concentreren. Nieuwe politieke problemen voor de minister worden daarbij niet verwacht.

Verdoezelen

Bij het CDA blijft echter de indruk bestaan dat Sorgdrager in oktober zo vaag was over de achtergronden van het ontslag van Van Randwijck omdat zij probeerde te verdoezelen dat haar nieuwe sterke man, Docters van Leeuwen, al veel verder met de reorganisatie was dan vorig jaar met de Tweede Kamer is afgesproken.

De plannen voor de samenstelling van het nieuwe landelijk college van procureurs-generaal komen er grofweg op neer dat een kleiner groepje PG's zich meer gaat concentreren op het opsporingsbeleid en strakker leiding gaat geven aan de hoofdofficieren van Justitie. Het clubje werkt in dat 'plan van aanpak' nauwer samen. Van Randwijck paste niet meer in die groep. Cruciaal is ook dat Docters van Leeuwen veel macht krijgt. Hij zou als voorzitter van het college een soort super-PG moeten worden.

Die nieuwe werkwijze zal vandaag in het debat met Sorgdrager niet uitgebreid aan de orde komen, verwachten Kamerleden van PvdA en VVD. Maar op de achtergrond speelt het wel degelijk mee, omdat er bij die twee fracties grote weerstand bestaat tegen de nieuwe stijl van opereren die Docters van Leeuwen voor ogen staat.

Dat de oud-BVD-chef probeert de bezem door het stoffige justitie-apparaat te halen, begrijpen PvdA en VVD nog wel. De oude gescheiden koninkrijkjes, die de huidige PG's in hun ressorten hebben opgebouwd, hebben hun langste tijd gehad, wordt beaamd. Maar zijn rol als een soort eindverantwoordelijke, naast de minister van justitie, wordt minder gepruimd. Bij het PvdA-Kamerlid Kalsbeek leeft wel de wens om meer politieke controle uit te oefenen op de magistraten van het openbaar ministerie, maar dan niet via de route van een eindverantwoordelijke super-procureur-generaal. “Voor mij moet de minister de aanspreekbare figuur blijven. Alleen zij is politiek verantwoordelijk.” De VVD'er Korthals heeft soortgelijke bezwaren.

Eén sterke topman in het college van PG's heeft volgens tegenstanders in de Kamer ook het gevaar dat die baan op den duur een politieke benoeming wordt. Docters van Leeuwen is daarnaast het voorbeeld van een sterke man die niet uit het justitie-apparaat zelf voortkomt. En zo'n soort super-PG wekt wantrouwen bij Justitie-medewerkers die hij zou moeten aansturen, vinden met name de liberalen.

Het zal vandaag in het Sorgdrager-debat nog niet zo hard worden gezegd, maar op de achtergrond leeft de wens van VVD en PvdA om de macht van Docters van Leeuwen op het openbaar ministerie nieuwe stijl binnen de perken te houden. “Op zo'n belangrijk terrein als de criminaliteit moet je niet te veel verantwoording leggen bij één persoon”, meent Kalsbeek.

Opmerkelijk is dat het over Sorgdrager kritische CDA in het verleden wel voorstander was van de super-PG. Dat laatste is weer niet zo vreemd, waar een soortgelijk idee uit de koker kwam van oud-minister van justitie Hirsch Ballin (CDA).

Procedure

Bij het CDA lijkt het derhalve niet zozeer te gaan om bezwaren tegen de rol van Docters van Leeuwen, maar meer om de vraag of Sorgdrager achter de schermen te ver ging met reorganisatieplannen zonder dat zij daarvoor groen licht van het parlement kreeg. Het CDA probeert Sorgdrager, kortom, vandaag vooral op een procedurele fout aan te pakken, terwijl de partij het inhoudelijk wel met haar eens is.

Voor PvdA en VVD is het net andersom. De reorganisatieplannen moeten volgens deze twee paarse coalitiepartners anders. Met een Docters van Leeuwen die wel invloed heeft in de navigatiekamer, maar die niet alleen aan het roer op het openbaar ministerie mag staan.