Zaten Jip en Janneke maar bij mij op school

De koningin van de naoorlogse Nederlandse literatuur schreef niet alleen voor kleine mensen en niet alleen voor grote mensen. De afgelopen weekend op 84-jarige leeftijd overleden Annie M.G. Schmidt richtte zich zonder onderscheid tot groot en klein, blank en zwart. 'Niet zeuren', zou haar motto kunnen luiden of 'Doe maar gewoon'. Als er maar ruimte bleef voor haar verbeelding, die met venijnige warmte alle grenzen van bekrompenheid overschreed. Fuchsia's of geen fuchsia's. Wie Annie M.G. Schmidt leest of hoort voorlezen, maakt kennis met het hart van de Nederlandse identiteit. Die kennismaking zal nog vele jaren haar waarde behouden, in tijdgebonden tijdloosheid. Aanstaande woensdag om 14 uur wordt zij op de algemene begraafplaats Zorgvlied in Amsterdam begraven. Op deze pagina het afscheid van Trouw. Met bijdragen van Jolan Douwes, Arlette Dwarkasing, Arend Evenhuis, Frank Kools, Dicky Nieuwenhuis, Rob Schouten en Hester van Yperen. Foto: Foto-studio Lemaire en Wennink Tekeningen: Fiep Westendorp (uit Floddertje, Querido)

Nu weet ik dat de silhouetjes om praktische reden in zwart-wit zijn getekend. Ze moesten duidelijk overkomen op de kinderpagina in de krant. Voor míí waren het kinderen die er net als ik, anders uitzagen dan al die klasgenootjes om mij heen. Het waren dus vooral de tekeningen van Fiep Westendorp die maakten dat ik me aangetrokken voelde tot Jip en Janneke. Maar het waren hun belevenissen die maakten dat ik van ze ging houden.

Mijn moeder had zo haar eigen reden om voor mij een Jip en Janneke-boekje te kopen: “Het leek me leerzaam.” Ik heb er inderdaad wat van geleerd. Breien! 'Kijk, zegt Janneke. Insteken, omslaan, doorhalen en af laten glijden. Jip begrijpt er niets van.' Maar ik ging aan de slag met breipennen. En wie me vroeg van wie ik breien had geleerd, kreeg te horen: van Jip en Janneke.

Wat mij zo aantrok in de twee peuters was voor een Londense uitgeverij destijds een probleem. De zwarte figuurtjes zouden discriminerend zijn voor de Indiase immigranten in Groot-Brittannië. Nou ja!

Fiep Westendorp weigerde er blanke kinderen van te maken, waarna een Britse illustrator de tekeningen maakte. In een interview met Trouw in 1990 vertelt Westendorp hoe zij en Annie M.G. Schmidt daarop reageerden. Ze smeten 'Mick and Mandy' de hoek in.

In datzelfde jaar kondigde filmproducent Burny Bos aan twee Surinaamse kinderen de hoofdrol te willen laten spelen in een televisieserie over Jip en Janneke. Omdat die het best overeen zouden komen met de silhouetjes. Schmidt wilde dat niet, weet de filmproducent nog. “Dat lijkt me gewoon geen goed idee”, was haar eerste spontane reactie. Waarom weet hij niet. “Misschien omdat Jip en Janneke kinderen uit háár tijd waren.” Er is niet over doorgepraat omdat het al moeite genoeg kostte de rechten te verwerven, die hij overigens nog steeds niet heeft.

Jammer. Ik weet zeker dat ik ook nu, de dertig gepasseerd, 'mijn' Jip en Janneke zou hebben gevolgd op de buis. Samen met mijn dochter van drie. Zij heeft dit jaar haar eerste Jip en Janneke-pocketboekje gekregen (Nee, niet de mijne; mijn verzameling staat een beetje vergeeld en met kapotte kaftjes veilig bij moeder thuis).

Ik had er rekening mee gehouden dat Mara het boekje achteloos in de kast zou kunnen laten liggen. Ergens achter de mooie en kleurrijk geïllustreerde kikker van Max Velthuijs, de prinses van Tony Ross, de indiaan van Noni Lichtveld of de rode schoenen van Imme Dros. Maar sinds ze het heeft kiest Mara iedere avond een tekening van Jip en Janneke en zegt dan: “Déze moet je lezen.” En daar heeft zij zo haar eigen reden voor.