Steun paars brokkelt af

De steun onder de kiezers voor de paarse partijen PvdA, VVD en D66 kalft af.

De uitslag van de gisteren gehouden provinciale-statenverkiezingen maakt het spannend of het tweede kabinet-Kok in de nieuwe eerste Eerste Kamer een meerderheid zal weten te behouden. Berekeningen gisteravond laat wezen op wellicht een nipte meerderheid van 39 zetels in de 75 leden tellende senaat. Volgens premier Kok (PvdA) wordt regeren daarmee 'lastiger'.

GroenLinks is bij de statenverkiezingen de grote winnaar geworden. De partij scoorde bijna twee keer zo hoog als in 1995. D66 daarentegen werd bijna gehalveerd. Licht herstel is er voor PvdA en CDA. De VVD moest een deel van haar spectaculaire winst van '95 inleveren en de positie van grootste partij in de provincies afstaan aan het CDA.

Bij de PvdA was er teleurstelling, omdat de winst ten opzichte van de verkiezingen van '95 zwaar tegenviel. Kok weet de tegenvallende resultaten voor zijn partij aan de 'extreem, dramatisch lage opkomst'. Volgens Kok heeft vooral zijn partij 'een hoge prijs betaald' doordat van de kiezers niet meer dan circa 45 procent naar de stembus ging. Daarmee was de opkomst lager dan ooit. De PvdA-leider: ,,Het wordt ons angstig te moede dat we bij de verkiezingen voor de provinciale staten zo weinig mensen weten te mobiliseren. We moeten ons dat aantrekken en nagaan waardoor dat komt.''

GroenLinks-leider Rosenmöller toonde zich 'buitengewoon tevreden' over de forse winst voor zijn partij. ,,Het bewijst dat wij geen tegenpartij zijn, maar een partij die steeds met goed onderbouwde alternatieven voor het kabinetsbeleid komt.''

Ook de christen-democraten reageerden opgetogen. Zij hebben de VVD verdrongen naar de tweede plaats in de provinciebesturen. CDA-leider De Hoop Scheffer: ,,Vorig jaar werden wij bij de raadsverkiezingen lokaal de grootste partij. Nu zijn we ook provinciaal weer de sterkste.''

Bij de VVD had men al er van tevoren rekening mee gehouden dat het niet zou lukken om de forse winst van '95 vast te houden. Ook D66 was voorbereid op verlies. Maar D66-leider De Graaf gaf toe dat hij stilletjes had gehoopt dat het wat minder fors zou uitpakken.

De halvering van zijn partij in de staten is voor De Graaf geen aanleiding om de vraag op te werpen of D66 wel verder moet met de paarse coalitie. ,,We trekken niet morgen de stekker uit het stopcontact'', zei hij gisteravond.

Ook in 1987 spande het erom of het zittende kabinet, toen Lubbers II, zijn meerderheid in de senaat zou behouden. CDA en VVD haalden bij de statenverkiezingen samen 48,5 procent van de stemmen, genoeg voor 38 zetels in de Eerste Kamer.

De drie paarse partijen hebben nu nog 44 zetels in de senaat. Gisteren vergaarden ze samen 48,6 procent van de stemmen, waarschijnlijk genoeg voor 39 zetels. De PvdA zou één zetel winnen en op 15 uitkomen. De VVD zakt van 23 naar 20, D66 van zeven naar vier. Het CDA zou 20 zetels houden. GroenLinks (nu vier zetels) zou op acht uitkomen. De drie kleine christelijke fracties RPF, GPV en SGP (nu samen vier) zouden één zetel winst kunnen boeken.