Morsecode grotendeels vervangen door communicatie via satelliet

Van een onzer verslaggevers IJMUIDEN - Wereldwijd zal elk schip dat het morse-noodsein SOS uitzendt dit jaar nog kunnen rekenen op hulp. “Pas volgend jaar, op 1 februari 1999, kun je met morse roepen wat je wil, maar blijft een antwoord uit. Dan is morse echt dood”, zegt Lourens Visser, voormalig radio-officier.

Visser, medewerker van de Kustwacht in IJmuiden, attendeerde na het zien van het NOS-journaal van acht uur de journaalredactie donderdagavond telefonisch op een foutje. “Verbaasd hoorde ik bij beelden over de opheffing van Landsend Radio, hoe werd gemeld dat de morsecode voor noodsignalen in de scheepvaart is afgeschaft. Er werd me verteld dat NOS en ANP zonder meer een bericht van die strekking van Reuters hadden overgenomen.”

Correct was dat het Britse radiostation op Landsend (Cornwall) wordt gesloten, niet juist was dat de morsecode definitief in onbruik is. De sluiting van Landsend Radio is een tussenfase in het afbouwen van de morse-telegrafie. Op Nederlandse koopvaardijschepen is het systeem van Marconi al in 1992 afgeschaft.

Met ingang van 1 februari van dat jaar werd op Nederlandse schepen overgeschakeld op het internationale satellietcommunicatiesysteem, het GMDSS (Global Maritime Distress and Safety System). Op moderne Westeuropese schepen met GMDSS hoeft bij een noodsein alleen op een knop te worden gedrukt. Op minder goed uitgeruste koopvaardijschepen mag de radiotelegrafie tot 1 februari 1999 worden gebruikt. “Het satellietcommunicatiesysteem werkt prima, maar op schepen van goedkope vlag-landen is meestal nog een radio-officier in dienst”, vertelt Visser. Op die schepen is een radiotelegrafist, omdat hij een betrekkelijk laag salaris heeft, goedkoper dan de satellietcommunicatie of de digitale alarmeringsapparatuur. Met oog daarop blijven radiostations dit jaar nog 'inluisteren' op de morse noodfrequentie 500 Kh.

Kustwachten zijn, op grond van een internationale regeling, tot 1 februari 1999 verplicht te reageren op het morse noodsein SOS. Voor de Nederlandse kustwacht beluistert Oostende Radio het gebied rondom de Nederlandse kust voor het geval schepen in nood SOS uitzenden. “Maar ook Oostende Radio houdt daar begin volgend jaar mee op.”

Scheveningen Radio in IJmuiden werkt via satellieten en behandelt sinds 1989 alleen commercieel verkeer tussen schepen en de wal in morse-telegrafie. Er worden nu jaarlijks 30 000 van dergelijke radiotelegrammen verzonden. Een schijntje vergeleken met de jaren zestig, toen er 300 000 morse-telegrammen per jaar werden afgehandeld. Scheveningen Radio had in 1992 twintig radiotelegrafisten in dienst, nu zijn dat er nog twee.

Na de ramp met het in 1912 op een ijsberg gevaren passagiersschip Titanic nam de radiotelegrafie een hoge vlucht. Een marconist op een schip werd sindsdien gezien als van levensbelang voor de opvarenden. Uitvinder Guglielmo Marconi begon in 1895 met experimenten in de zogeheten draadloze telegrafie.

De morsetekens zijn vastgelegd in de Internationale Morse Code. Ze werden al in 1836 door de Amerikaan Samuel Morse opgesteld en omvatten de letters van het alfabet, cijfers en leestekens. Het morsestelsel bleek een doorbraak voor een bij uitstek negentiende-eeuws communicatiemiddel: de elektrische telegraaf, die via een kabel werkte.