D66 poogt kleurverschil wat op te poetsen

DEN HAAG - Als het D66 aan iets ontbreekt dan is het wel aan een eigen gezicht tussen de coalitiepartners PvdA en VVD. De partij staat er beroerd voor in de peilingen. Een beetje meer profiel kan ze wel gebruiken. Niet voor niets deed beoogd lijsttrekker Borst gisteren haar uiterste best de verschillen met de andere drie grote partijen te benadrukken.

Zij deed dat bij de presentatie van de financiële onderbouwing van het D66-verkiezingsprogramma. Terwijl de andere partijen bij het publiceren van hun concept-programma's ook de bijbehorende cijfers leverden, koos D66 ervoor eerst het concept-program te presenteren en met de cijfers te wachten tot het Centraal planbureau de middellange termijnverkenning voor 1999-2002 had gepubliceerd. Dat is vorige week gebeurd. D66 kon daarom gisteren eindelijk met de financiële onderbouwing op de proppen komen.

Inderdaad is de partij erin geslaagd wat andere accenten te leggen dan PvdA, VVD en CDA. Maar alles overziende blijven de verschillen keurig binnen de perken. Gaat het om de cijfertjes, dan is met een beetje handjeklap een tweede paars regeerakkoord zo geregeld, zo lijkt het. En op een belangrijk punt wijkt D66 niet af van de andere drie partijen: op onderdelen zijn de door de democraten voorgestelde bezuinigingen al even boterzacht als bij CDA, VVD en PvdA.

Om met dit laatste te beginnen: D66 stelt voor om 8,6 miljard om te buigen in de collectieve sector. De VVD houdt het op 12,6 miljard, PvdA en CDA op ruim 7 miljard. D66 is dus keurig tussen de drie andere partijen in gaan zitten. De PvdA hoopt het bezuinigingsbedrag vooral te halen uit een grotere efficiency bij de overheid en in de zorg. Niet erg overtuigend, inderdaad, en Borst concludeerde dat het PvdA-program op dit onderdeel lijkt op 'boter die wat te lang in de zon heeft gelegen'. Maar dat geldt ook voor bepaalde bezuinigingsvoorstellen van D66. Zo boekt de partij 1,2 miljard in voor meer marktwerking en grotere efficiency. In de uitvoering van de sociale zekerheid rekent de partij op een opbrengst van 1,8 miljard gulden door grotere doelmatigheid. Bezuinigingen waarvoor geldt: eerst zien, dan geloven.

Dat geldt ook voor de 800 miljoen gulden die D66 wil bezuinigen op afdrachten aan de Europese Unie. De partij wijst op de voortdurende onderuitputting (niet al het geld wordt besteed) bij de landbouwuitgaven en de structuurfondsen. Daar valt wat te halen. Maar hiervoor is wel instemming nodig van de veertien andere lidstaten. Overigens is D66 op dit punt nog heel bescheiden. Zo wil de VVD 2 miljard weghalen bij de EU. En dat terwijl collega-Europarlementariërs van alle grote partijen deze week lieten weten dat 'Den Haag' wel erg naïef is om te denken dat er geld te halen valt uit de contributie aan Brussel.

Behoedzaam scenario

Net als de andere partijen gaat D66 uit van het behoedzame CPB-scenario van twee procent economische groei. Dat levert een te besteden financiële ruimte op van 7 miljard gulden. Daar komt de opbrengst van de bezuinigingen bij (8,6 miljard) en 2 miljard doordat de partij ervan uitgaat dat de overheid met de uitgaven ruim onder de vastgestelde 'plafonds' zal blijven. Dat is ook deze regeerperiode gebeurd: per saldo had het kabinet voor 9,5 miljard gulden aan 'meevallers' bij de uitgaven. Zo komt de partij op een beschikbare financiële ruimte van 17,5 miljard gulden.

Hiervan gaat 6 miljard naar lastenverlichting. Het CDA trekt hier helemaal niets voor uit, de PvdA 4 miljard en de VVD 7,5 miljard. Om het financieringstekort naar 1 procent van het bruto binnenlands produkt terug te brengen zet D66 5,5 miljard gulden in, net als VVD en CDA. De PvdA wil toe naar een tekort van 1,5 procent. Aangezien het tekort nu al aardig in die buurt komt, hoeft deze partij de komende periode praktisch geen geld aan dit doel te besteden.

Bij de overheidsuitgaven stelt D66 dezelfde prioriteiten als de andere partijen, zij het dat ze wel forser inzet. Zo wil D66 in de komende periode 1,7 miljard gulden extra in het onderwijs steken, terwijl de PvdA blijft steken op 1,4 miljard en CDA en VVD op 1,25 miljard. In totaal wil de partij 4,4 miljard voorverbetering van de 'kwaliteit van de samenleving'. Behalve naar het onderwijs gaat het geld naar kinderopvang (300 miljoen), cultuur en sport (100 miljoen), de zorgsector (1,8 miljard) en justitie en veiligheid (uitbreiding politie en rechterlijke macht, 500 miljoen).

Voor versterking van economie en milieu heeft de partij 1,7 miljard extra over. Hieronder valt verbetering van het vervoer, met een accent op het openbaar vervoer, en investeringen in kennis, technologie en milieu. Ook op dit punt is de inzet van D66 forser: de VVD trekt voor economie en milieu 1 miljard uit, PvdA en CDA 0,75 miljard.

Cijfers zijn maar cijfers. Bij de coalitievorming (welke dan ook) valt daar wel uit te komen. Interessanter is het te constateren dat de VVD zich tegenover D66, CDA en PvdA bevindt als het gaat om het gevoelige terrein van de sociale zekerheid. De liberalen stellen in tegenstelling tot de andere partijen hoogte en duur van de uitkeringen ter discussie. Anderzijds staan de paarse partijen tegenover het CDA, als het gaat om lastenverlichting. Ten slotte bevinden D66 en VVD zich in elkaars gezelschap door rekening te houden met een flink bedrag aan 'smeergeld' om de beoogde ingrijpende belastinghervorming in de komende periode door te voeren. PvdA en CDA hebben daarvoor geen geld uitgetrokken. De verkiezingsstrijd en de kabinetsformatie zullen vooral om dit politiek zeer gevoelige onderwerp draaien.