Ploegentactiek zal verstikkend werken

LEEUWARDEN - De winnaar van de Elfstedentocht is bloemenkweker, tomatenplukker, leesmappenbezorger, postbode, landbouwer, kaasboer of in dat ene uitzonderlijke geval rechercheur.

Hij spreekt een aandoenlijk, volstrekt onverstaanbaar dialect dat op een of andere manier toch zonder ondertiteling door iedereen is te volgen. Hij woont niet driehoogachter in de grote stad, maar in een boerengat dat je moet opzoeken in het namenregister van een gedetailleerde atlas. Als het daar al bij staat.

Ziehier de profielschets waarmee slimme marketingjongens aan de slag kunnen om na morgen het 'product' Elfstedenwinnaar te verkopen. Een miljoen op de middellange termijn moet haalbaar zijn, wanneer het tenminste een beetje meezit. Evert van Benthem heeft, zegt men, in de loop der jaren dat bedrag overgehouden aan zijn dubbelslag in 1985 en '86. Van Benthem was onmiskenbaar de belichaming van de perfecte winnaar. Wereldberoemd tussen Sas van Gent en Nieuweschans en verder niet, maar populair genoeg om van zijn boerderij een museum te maken en van de straat waar hij woont een NS-dagtocht. Vorig jaar stopte hij, nadat de vijftiende Elfstedentocht voor die winter definitief was afgeblazen. Het beste wat hem kon overkomen. Als toerrijder ziet hij de erfenis in handen van Verduin, Borst, Kleine, Huitema, Angenent, Ruitenberg, Hulzebosch of wie dan ook verdwijnen, maar de kleine Van Benthem blijft voor eeuwig de legende van zijn tijd.

De Elfstedentocht is de enige grootschalige sportmanifestatie waarvoor de NOS geen cent rechten hoeft te betalen. Als de publieke omroep het maar mooi in beeld brengt, dan is het bestuur van de vereniging De Friesche Elf Steden al dik tevreden. Je gelooft anno 1997 je ogen niet; een mega-wedstrijd zonder skyboxen, duur bont en parfum, snelle reclamejongens en gestreste bordenplakkers. De winnaar doet het uiteraard ook om de sportieve roem. Daarna komt het rekenwerk wel.

Met geen mogelijkheid valt vooraf de opvolger van Evert van Benthem aan te wijzen. De wedstrijd wordt behalve een barre ook een bizarre tocht. Slechts twee keer werden de elf Friese steden al schaatsend in een vroeger stadium van de winter aangedaan dan dit jaar. Bijna de halve wedstrijd voltrekt zich in het donker van een ijskoude januarinacht. De meeste vedetten zien dat als een levensgroot probleem, bang als ze zijn voor ongelukken. Een ander aspect is dat geen van de deelnemers een ideale voorbereiding achter de rug heeft. Maandag werd er na het Nederlands kampioenschap op natuurijs steen en been geklaagd over het feit dat de op één na belangrijkste wedstrijd van het seizoen al na enkele strenge vorstdagen werd geprogrammeerd. Voor de tocht der tochten geldt hetzelfde, nu na de deceptie van het niet doorgaan van vorig jaar een noodverordening van kracht is geworden waardoor het meest aansprekende Nederlandse sportevenement op een laat moment (36 uur voor de start) kan worden uitgeschreven. Zij die op een triomfantelijke aankomst azen, hebben amper wedstrijdkilometers in de benen. Laat staan een marathon met de vergelijkbare lengte en moeilijkheidsgraad van de Elfstedentocht.

Optisch geeft dat de wedstrijd een open karakter. De waarde van 'goede benen' voor de start is betrekkelijk, nu de tocht voor een groot deel een ontdekkingsreis wordt. Aan de andere kant moet worden gevreesd dat er vooral voorzichtig wordt gereden en de ploegentactiek als een klamme, verstikkende deken op het ijs komt te liggen. De marathonsectie van de KNSB wordt niet moe maatregelen te bedenken die de macht van de sponsorploegen indammen en de aanvalsdrift bevorderen. Maar als zo vaak zijn de snelle zakenjongens veel slimmer in het bedenken van creatieve tegenzetten. Het zou leuk zijn als een volstrekte outsider dwars door al die commerciële pacts heenrijdt. Als hij dan ook nog aan het bovengeschetste profiel beantwoordt, roept hij weliswaar de toorn van het gesloten, protectionistische wereldje over zich af, maar gaat voor het overige mooie tijden tegemoet. Tenzij de Elfstedentocht door de 'noodverordening' voortaan met grote regelmaat in de boeken komt. Ze ontleent de mythevorming nu juist aan het feit dat ze om klimatologische redenen vaker wordt afgeblazen dan gehouden. Het zal trouwens wennen zijn, nog twee maanden winter voor de boeg te hebben zonder Elfstedenkoorts.