'De Devel is de enige rivier die niet is verworden tot sloot of recreatieplas'

ZWIJNDRECHT - Het Kamerlid Versnel van D66 noemde het een 'klein groen hartje'. De PvdA'er Van Heemst concludeerde na een bezoek aan het Develgebied: “Het is een mooi stukje groen waar je zuinig op moet zijn. Je hebt al gauw je hart verpand aan een natuurgebied als de Devel. Als je het zelf ziet, dan begrijp je dat pas.”

“Iedereen die komt kijken raakt overtuigd van de bijzondere landschappelijke waarde van dit gebied en begrijpt waarom dit ongeschonden moet blijven”, zegt Wim Punt van de stichting Natuur en Landschap Zwijndrechtse Waard. Al drie jaar vecht de stichting tegen de aanleg van de hogesnelheidslijn dwars door het Develgebied, een groene bufferzone tussen groot Rotterdam en de agglomeratie Dordrecht.

Het verzet is breed en beperkt zich niet tot natuur- en milieuorganisaties. Punt spreekt van een 'uniek verbond' van actiegroepen, ondernemers, landbouwers, natuurbeschermers, de gemeentebesturen van Barendrecht, Zwijndrecht en Heerjansdam en enkele Kamerleden.

Op twee manieren kan het Develgebied worden gespaard, menen de tegenstanders van het geplande tracé. De eerste optie is om het spoor ondergronds aan te leggen, de tweede is de zogenaamde Drechtstedenvariant, met een geboorde tunnel onder Zwijndrecht en Dordrecht. Voor minister Jorritsma van verkeer en waterstaat was dit niet bespreekbaar. Ook van een tunnel onder het Develgebied wil ze niet weten vanwege de hoge kosten. Punt: “Dat tunneltje - het gaat in totaal om twee kilometer - zou 450 miljoen gulden moeten kosten. Wij vermoeden dat dat bedrag is opgeklopt. De negen kilometer lange tunnel die onder het Groene Hart wordt aangelegd, is begroot op 900 miljoen. Dat verhoudt zich toch niet met elkaar?

Daar komt bij dat in dit gebied toch al een tunnel moet worden geboord om de HSL onder de Oude Maas door te laten duiken. Als ze die tunnelbuis twee kilometer eerder laten beginnen, kan het hele Develgebied worden gespaard.''

Vandaag vergadert de vaste Kamercommissie verkeer en waterstaat over de hogesnelheidslijn. Anton van der Ploeg zal het overleg namens de stichting natuur en landschap Zwijndrechtse Waard bijwonen. “Ik ben gepensioneerd en heb de tijd. Mensen als Wim Punt kunnen niet steeds vrije dagen opnemen van hun werk.”

De afgelopen weken hebben ze kamerleden brieven gestuurd waarin ze aandringen op een integraal Kamerdebat over de toekomst van het Develgebied, zoals dat ook is gebeurd bij het Groene Hart. Het zijn immers allebei groene bufferzoées tussen verstedelijkte gebieden, waarbij het Develgebied van aanzienlijk grotere natuur- en cultuurhistorische waarde is dan het Groene Hart.

Punt is somber gestemd over de afloop van het overleg. “De conclusie zal wel zijn dat de pot met geld op is. Minister Jorritsma had een handvol pinda's maar die heeft ze allemaal al in het Groene Hart gestrooid.” Maar zijn vechtlust is onaangetast. “We laten het er niet bij zitten. We bereiden een procedure voor bij de Raad van State.”

In alle rapporten over de HSL wordt de Devel als één van de grootste knelpunten gezien (samen met het Groene Hart en Breda) waarvoor compensatie dient te worden gevonden. Maar als puntje bij paaltje komt, is er alleen geld voor het Groene Hart. Punt: “Dat kan toch niet?” In de media was en is de aandacht sterk gericht op het Groene Hart. “Toch valt de zwaarste klap hier”, zegt Van der Ploeg.

Wat maakt het Develgebied zo bijzonder? “Het landschap is uitzonderlijk gaaf en oorspronkelijk. Dat geldt ook voor het riviertje De Devel. Vroeger stroomden in het westen van Nederland tal van zulke riviertjes, maar de Devel is als enige in zijn oorspronkelijke staat gebleven en niet aangetast door bebouwing en bedijking of verworden tot een gewone sloot of recreatieplas.”

Punt en Van der Ploeg worden haast lyrisch als ze komen te spreken over de één meter dikke rietkragen die in een periode van zeker honderd jaar zijn opgebouwd. “Het zijn drijvende tapijten, die alleen gemaaid kunnen worden als alles is dichtgevroren. Nergens in West-Nederland vind je zulke gave oeverwallen.”

Ook de moeite van het behouden meer dan waard is de Lindtsedijk die door het gebied kronkelt en soms meer dan vijf meter boven het polderlandschap uitsteekt. 'Onderdijks' lijkt het of de tijd heeft stilgestaan. In één van de boerderijen bevinden zich wel dertig nesten van de boerenzwaluw. Door dijkverzwaring verdwijnen dit soort dijken steeds meer. Het HSL-tracé kruist uitgerekend het fraaiste stukje dijk en het meest gave deel van de Devel. Het gebied is rijk aan vogels, waaronder zeldzame soorten als de blauwborst, de ijsvogel, bruine kiekendief en roerdomp. Punt: “Veel vogels zullen wegtrekken als hier straks dat rooie kreng voorbij raast.”

De actiegroepen hebben de steun van de gemeentebesturen van Zwijndrecht, Heerjansdam en Barendrecht, die niet zullen meewerken aan de aanleg en het op een 'aanwijzing' willen laten aankomen. Voor de 'laffe' opstelling van het provinciebestuur, dat een jaar geleden al door de bocht ging, hebben Punt en Van der Ploeg geen goed woord over. “Ze roepen wel: ga maar voor maximale compensatie, maar in de praktijk stelt dat niets voor.” Van milieuminister De Boer is helemaal niets vernomen. “We hebben haar hier zelfs nog nooit gezien.”

Minister Jorritsma is wel gesignaleerd in het Develgebied. Punt: “Daar wisten we niks van, maar we hebben haar op de televisie gezien in een reclamespotje van de VVD. Daar stond ze, notabene tegen de achtergrond van wuivend riet bij het Uilenest, één van die zeldzaam mooie plekjes bij de Devel. En weet je wat ze zei? De HSL moet door dit natuurgebied heen, maar de komst van die supersnelle trein is wel heel goed voor 's lands economie. Onze vraag is: moet alles in dit land maar opgeofferd worden voor een beetje tijdwinst?”

Maar wat nog het meest zeer doet is het gevoel 'belazerd' te worden met argumenten en cijfers, meent Punt. Ook burgemeester H. J. Trap van Heerjansdam ergerde zich eerder al aan de 'hypocrisie'. Dat was toen minister Jorritsma het deed voorkomen de HSL niet ondergronds te willen aanleggen om het rijke bodemarchief in het Develgebied te sparen. Als amateur-historicus weet Trap dat er in de bodem resten liggen van bewoning uit de Middeleeuwen en mogelijk zelfs van de Vlaardingencultuur uit 2000 voor Christus. “Maar waarom worden die niet opgegraven en bewaard? Waarom moeten die oude potten en resten van een vissershut zwaarder wegen dan een waardevol natuurgebied waarin het riviertje De Devel nog steeds de oorspronkelijke vorm heeft uit de St. Elisabethvloed?”

Voor burgemeester Trap is het duidelijk. “Er is gewoon geen geld voor een tunnel in dit gebied. Het merendeel wordt opgeslorpt door de tunnelaanleg in het Groene Hart. Maar laten ze dat gewoon eerlijk zeggen, in plaats van zich te verschuilen achter de bodemschatten. ”