Sorgdrager voelde zich door Docters gechanteerd

DEN HAAG - 'Chantage' en 'dreigement'. De zwaarste woorden uit het Kamerdebat over het ontslag van procureur-generaal Docters van Leeuwen vielen tegen het einde. Minister Sorgdrager (D66) van justitie nam ze in de mond toen ze terugblikte op de 22ste januari, de avond van de (vermeende?) opstand van de procureurs-generaal.

De kwalificaties van de bewindsvrouwe sloegen op het optreden, die avond, van de magistraat. Docters van Leeuwen was toen nog volop in functie als voorzitter van het college van procureurs-generaal. Maar sinds 26 januari zit hij ziek thuis en afgelopen dinsdag is hij tot zijn verbijstering ontslagen, omdat de minister alle vertrouwen in hem heeft verloren.

De minister verwijt hem, dat hij zich in hetconflict tussen haar en procureur-generaal Steenhuis - in opspraak geraakt en inmiddels overgeplaatst én berispt wegens een betaalde bijbaan, waarvan de minister niet wist - te veel heeft opgesteld als belangenbehartiger van Steenhuis. Ze had juist van Docters, als eerste van de procureurs-generaal, verwacht dat hij zich zou opstellen als bemiddelaar tussen haar en Steenhuis.

Deze dreigde Sorgdrager met een kort geding, als ze hem niet de tijd zou gunnen kennis te nemen van een rapport van oud-Kamervoorzitter Dolman over zijn bijbaan, voordat dat stuk naar de Tweede Kamer zou worden gestuurd. De minister verwijt Docters van Leeuwen, dat hij het hele college van procureurs-generaal in de strijd heeft geworpen, om haar ertoe te bewegen aan dat verlangen van Steenhuis te voldoen.

Dreigement

Dat heeft Sorgdrager ervaren als 'chantage' en als een 'dreigement', zo legde ze gisteren in de Tweede Kamer uit. En daardoor ook, aldus haar redenering, escaleerde het conflict.

Het was gisteren de tweede keer in drie weken dat de Kamer met Sorgdrager debatteerde over de aanvaring met het openbaar ministerie. Maar ook na dit tweede debat is onduidelijk hoe de minister zélf het conflict precies waardeert. Daarvoor heeft Sorgdrager bij diverse gelegenheden al te veel wisselende kwalificaties gebezigd.

Laat op de avond van de 22ste januari, na afloop van het overleg met de pg's op haar ministerie, deed Sorgdrager de gebeurtenissen op het departement af als een 'arbeidsrechtelijke' kwestie. Dat één van haar topmagistraten met een kort geding had gedreigd, was 'ongebruikelijk'. Maar van een opstand van het college van procureurs-generaal tegen het politieke gezag was absoluut geen sprake. Dat beeld was vertekend door de media.

Haar sussende woorden ten spijt trok premier Kok de volgende dag na het wekelijkse kabinetsberaad ongekend fel van leer tegen de magistraten.

“Onvolwassen, kinderachtig, onheus en overtrokken”, noemde hij het feit dat met een kort geding was gedreigd.

“We hebben het hier niet over zo maar een actiegroepje”, wond de premier zich op. “Dit is de crème de la crème van de Nederlandse rechtsstaat. En noblesse oblige.”

Kok schaarde zich achter minister Sorgdrager. “Ze heeft duidelijk gemaakt hoe de verhoudingen liggen en wie de baas is.”

Maar als de premier de kwestie één dag later zo hoog opnam, waarom had Sorgdrager zich de avond tevoren dan toch zo gematigd uitgelaten? wilde de Kamer weten. “Ik heb er toen bewust voor gekozen het beeld van muiterij door het openbaar ministerie tegen de minister, het beeld van een paleisrevolutie weg te nemen”, zei ze gisteren.

“Maar dat neemt niet weg dat ook ik buitengewoon ontevreden was met de situatie”, verzekerde ze de Kamer. “Ik wilde echter op die avond zelf nog niet naar buiten brengen wat ik voelde. Daar wilde ik gewoon nog even over nadenken.” Maar de minister benadrukte dat zíjnooit het woord 'muiterij' in de mond had genomen.

Toch bleef gisteren na haar relaas in de Tweede Kamer de suggestie hangen, dat het conflict ook voor Sorgdrager zelf een aanzienlijk zwaardere lading had dan een puur arbeidsrechtelijk geschil tussen een minister van justitie en een topfunctionaris van het openbaar ministerie, die justitie in verlegenheid had gebracht door een wat ongelukkige, niet aangemelde bijbaan.

Het woord 'muiterij' of 'opstand' gebruikte Sorgdrager ook gisteren niet. Maar ze onderstreepte wel hoe Docters van Leeuwen in haar zienswijze het conflict tussen haar en Steenhuis 'op een gegeven moment omhoogtilde naar een conflict tussen het college en mij'. “Dan ga je een grens over”, aldus Sorgdrager. “Docters van Leeuwen zag niet, op het moment dat hij het conflict opschaalde naar het hele college, dat dat brede, politiek-bestuurlijke gevolgen zou hebben.”

De paarse coalitie in de Tweede Kamer - en dan vooral de fracties van PvdA en VVD - is echter niet geneigd nog veel woorden vuil te maken aan deze kwestie. Steenhuis is overgeplaatst en berispt, Docters van Leeuwen is ontslagen en de verkiezingen staan voor de deur.

Sorgdrager mag een begin maken met het herstel van de goede verhoudingen met het openbaar ministerie. Maar waarschijnlijk maakt een opvolger die klus af. Bij VVD en PvdA - en hier en daar ook binnen D66 - zit niemand op haar terugkeer te wachten. Een minister met goede ideeën en initiatieven, maar aan wie te veel politieke affaires kleven.