Aanklacht verknoeit relatie tussen joden en christenen

Niet de hervertelling van de Bijbel door ds. Nico ter Linden schokte prof. Meijers, wél rabbijn Lilienthals reactie erop. De auteur is bijzonder hoogleraar antropologie van het jodendom aan de VU.

Ik had begrepen, dat ds. Ter Linden op hoogst persoonlijke wijze de Bijbel had weergegeven en vanzelfsprekend had hij dat als christen op een andere manier gedaan dan iemand zou doen, die uit de joodse traditie komt. Al verder lezende werd mijn angst bewaarheid: Ter Lindens versie van de Bijbel zou van joodse zijde als anti-judaïstisch worden gekenschetst. Het argument bevreemdde mij. Ter Linden - want daar komt het op neer - zou zijn verhaal vanuit een christelijke visie hebben geschreven. Niet direct schokkend, zou ik zeggen. Wat verwacht je anders van iemand, die oprecht gelooft in zijn geloof. Maar, naar ik zo langzamerhand begrijp - intussen heb ik diverse stukjes in Trouw gelezen - moeten volgens sommige joden christenen joodser schrijven.

Ik wil hier twee zaken benadrukken. In de eerste plaats dat de verhouding tussen religieuze groeperingen er een van respect dient te zijn en niet afhankelijk moet worden gemaakt van de inhoud van de eigen religie. Hoewel we moeten opletten met hetgeen we in deze sfeer zeggen en schrijven moeten we misschien nog meer waken voor overdrijving. Want, en dat is mijn tweede punt, antisemitisme ontstaat niet doordat mensen er opvattingen op nahouden, die joodse denkbeelden tegenspreken. Hoe zou het anders mogelijk zijn, dat er in sommige christelijke culturen van oudsher van een virulent antisemitisme sprake is en in andere absoluut niet? Blijkbaar heeft antisemitisme niet in de eerste plaats met religieuze voorstellingen te maken. Antisemitisme en allerlei vergelijkbare kwaden ontstaan doordat er haat en nijd tussen mensen groeit - in de meeste gevallen dankzij allerlei oorzaken van maatschappelijke aard. Waar er zulke verhoudingen zijn ontstaan, kunnen religieuze en andere geloofsvoorstellingen heel makkelijk misbruikt worden om antisemitisch of antichristelijk of antimoslim gedrag te legitimeren. Waar de verhoudingen goed zijn, legt men andere nadrukken om de simpele reden, dat mensen met elkaar samenleven en elkaar waarderen. Precies om die reden is het Ojec overbodig. Het is natuurlijk onzin, dat je eerst met elkander een dialoog zou moeten aangaan om elkaar te kunnen respecteren. Respect moet er zijn, omdat wij de Schepper dienen te eerbiedigen, Die ons immers allen heeft geschapen. Wie dat niet wenst te doen ontbreekt het aan eerbied voor die Schepper.

In Nederland kennen wij gelukkig een traditie van wederzijds respect. Ik geloof niet dat iemand die verhouding goed doet door gezochte aanklachten te formuleren. Als wij onze relatie willen verknoeien, dan moeten wij dat vooral op deze manier doen. Ik ben niet geschokt van het werk van Ter Linden. Wel van de uitspraken door de heer Lilienthal gedaan.