Vaccin tegen de varkenspest niet gebruikt vanwege export

Van onze wetenschapsredactie AMSTERDAM - Varkenspest wordt veroorzaakt door een virus: het klassieke varkenspestvirus of Europese varkenspestvirus. Dit virus kan naast varkens ook ratten, muizen en mogelijk zelfs honden besmetten.

Alleen varkens worden ziek. In Nederland zijn de dieren, ook als ze niet worden afgemaakt, ten dode opgeschreven. Varkenspest komt hier normaal niet voor, de laatste, zeer beperkte uitbraken dateren van 1991 en 1992. Dit betekent dat de dieren langs natuurlijke weg geen weerstand hebben opgebouwd. Na de besmetting openbaren de eerste verschijnselen van de ziekte zich binnen twee tot vijf dagen. Vijf dagen tot drie weken later is het varken dood.

Een varken dat ziek wordt, krijgt hoge koorts, wordt sloom, en kan van achteren verlamd raken. Biggen krijgen vaak diarree, waaraan ze, door uitdroging, al gauw overlijden. Oudere dieren krijgen last van bloedingen. In de huid, zichtbaar als rode plekken, en inwendig, in allerlei organen. Die laatste categorie is doorgaans fataal. Besmette en zieke dieren scheiden het virus, dat zich ten koste van de gastheer in zijn cellen vermeerdert, op alle denkbare manieren uit: met het neusslijm, met de uitwerpselen en de urine. Varkens in dezelfde box die met elkaar 'neuzen' en zich in elkaars uitwerpselen wentelen, zullen elkaar dan ook snel besmetten, net als dieren die - eventueel na elkaar - in dezelfde transportwagen worden vervoerd.

Behalve Duitsland zijn de landen van de Europese Unie vrij van varkenspest. In Duitsland heerst varkenspest onder wilde zwijnen, die de ziekte van tijd tot tijd overbrengen op hun tamme soortgenoten.

Vooralsnog is onduidelijk hoe de Brabantse varkens aan het virus zijn gekomen. Het ligt voor de hand om uit te zoeken of er langs een of andere weg contacten tussen de getroffen bedrijven en Duitsland of de Duitse varkenshouderij zijn geweest. Nederlandse varkensboeren zijn betrokken bij het opzetten van mesterijen in voormalig Oost-Duitsland.

Tegen virussen bestaan geen goede medicijnen. De enige aanpak om de hypergevoelige Nederlandse varkens te beschermen is isolatie van de betrokken bedrijven, afmaken van alle dieren en grondige reiniging. Tegen het varkenspestvirus bestaan wel verschillende vaccins. Die worden al sinds 1985 niet meer gebruikt: ingeënte dieren maken antistoffen aan tegen het virus. Besmette dieren maken echter precies dezelfde antistoffen aan, waardoor gevaccineerde varkens niet meer kunnen worden onderscheiden van besmette maar nog niet zieke dieren. Dat maakt het onmogelijk om ze te exporteren.