Nerveuze beleggers zoeken houvast aan goede tijdingen van topbankiers

AMSTERDAM - Volgens president Duisenberg van de Europese Centrale Bank zal de crisis in Azië en Rusland de Europese economie maar beperkt aantasten. “Economisch gezien heeft Europa maar bescheiden bindingen met deze gebieden.”

Met deze geruststellende woorden probeerde ECB-president Duisenberg gisteren de nerveuze markten tot rust te krijgen. Sinds de vlam in de pan is geslagen op de beurzen, smachten beleggers naar dit soort rustgevende woorden én effectieve maatregelen om enig houvast voor hun beleggersgedrag te krijgen. De hoop is ook gevestigd op Alan Greenspan, voorzitter van de Fed - het stelsel van federale banken in de VS. Beleggers hopen dat hij de rente in de VS zal verlagen. Hoop is nodig, want de recordwinsten van begin dit jaar, zijn inmiddels als sneeuw voor de zon verdwenen. Deze neerwaartse trend is voor beleggers zenuwslopend. Niet alleen voor kleine beleggers die de afgelopen jaren massaal hun spaargeld in aandelen hebben omgezet. Zelfs grote beleggers zijn in paniek en massaal aan het verkopen geslagen. De Amsterdamse beursindex AEX is sinds het record op 20 juli van 1315,63 punten, dan ook ruim 23 procent gedaald.

De neerwaartse beurstrend is het gevolg van signalen dat de crisis in Azië en Rusland wel degelijk gevolgen heeft voor de economieën in de VS en Europa. Een lagere economische groei, lijkt daardoor onvermijdelijk. In Nederland maakte economisch topambtenaar Van Wijnbergen dat vorig weekeinde als eerste duidelijk. Volgens hem groeit de economie van Nederland minder snel dan verwacht. Bankpresident Wellink probeerde deze somberheid enkele dagen later nog te nuanceren, maar inmiddels hebben ook andere economen zich in de rij pessimisten gevoegd.

De vraag is vooral hoezeer in Nederland de economische groei afneemt. Daarover verschillen de economen van mening. “Een economisch dipje? Zeg maar gerust dat we in een dip terechtkomen”, zegt ABN Amro-econoom Nico Klene stellig. De bank verwacht volgend jaar een groei van hooguit 2,5 procent, dat is 0,6 procent lager dan de bank enkele weken terug nog verwachtte. Nederland komt daarmee nog wel boven het gemiddelde van de EMU-landen uit: volgens de bank 2,2 procent.

De Rabobank is optimistischer en verwacht een groei van 3 procent. Het verschil komt volgens een zegsman omdat de Rabobank de situatie in Azië nog wat positiever inschat dan ABN Amro.

Het is moeilijk een goede schatting te maken, gezien de vele onzekerheden. Hoe erg bijvoorbeeld Azië eraan toe is, blijft slecht te beoordelen. Duidelijk is dat de harde IMF-maatregelen nog te weinig effect sorteren. In Japan, de motor van de regio, weigert de economie weer op gang komen. En de regering is niet in staat hierin verandering te brengen. Het is daar volgens ABN Amro-econoom Klene “huilen met de pet op”. Maar andere economen verwachten, dat Azië zich nog steeds snel kan herstellen.

Russische crisis

De politieke en economische crisis in Rusland baart ook zorgen. Die is zo ernstig, dat dit land volgens economen nog lange tijd nodig heeft om er bovenop te komen. Zelfs al komt er op het politieke front op korte termijn rust. De vraag is ook of de Russische crisis, invloed op Europa zal hebben. Immers, buurland Duitsland exporteert veel naar Rusland, terwijl Nederland weer van Duitsland afhankelijk is. Minder afzet, betekent minder bedrijfswinst.

Een sterk signaal voor lagere groei is het afnemende vertrouwen van consumenten en producenten. Dat is meestal een voorbode voor lagere consumptie.

Onzeker maakt ook het idee dat Latijns-Amerika in de greep van beurs- en valuta-speculaties komt. En deze week trokken beleggers paniekerig hun geld terug uit Brazilië. Maar wat het effect zal zijn als er weer een regio in een crisis terechtkomt, is onvoorspelbaar.

Opvallend is wel dat tot nu toe Nederlandse bedrijven nog weinig van de onrust en de Azië-crisis hebben gemerkt. Volgens een gisteren uitgekomen onderzoek van de Rabobank zagen de 131 beursgenoteerde bedrijven hun omzet dit halfjaar met 10 procent toenemen tot 261 miljard gulden. En hun gezamenlijke winst steeg 26 procent tot ruim 13 miljard. Toch is deze stijging al beduidend minder dan vorig jaar. Toen nam de omzet van deze bedrijven met 16 procent toe en stegen de winsten zelfs met gemiddeld 63 procent.

Dat de Azië-crisis nog weinig effect heeft gehad, komt omdat Nederland (en Europa) relatief weinig producten afzetten in Azië en er in eigen land zeer veel werd geconsumeerd. Bovendien profiteren Aziatische fabrikanten tot nu toe nauwelijks van hun sterk gedaalde valuta.

Maar aan die situatie komt een eind, zo verwachten Rabobank en ABN Amro, in tegenstelling tot de ECB-president. Europa en Nederland merken het direct zodra de goedkopere Aziatische producten massaal op de westerse markt komen. Bovendien zal de aanhoudende onrust op de markten en het verminderde producenten- en consumentenvertrouwen, ook zijn invloed niet missen. Dat betekent dat de bedrijfswinsten komend halfjaar omlaag gaan, al durft nog niemand te voorspellen hoeveel.