De snelle opkomst van Charity Ngilu

NAIROBI - Voor het eerst in de Keniaanse geschiedenis - en in die van Oost-Afrika - doen vrouwen een serieuze gooi naar het presidentschap. Op 29 december staat Wangari Maathai kandidaat voor de Liberale Partij van Kenia. De kansen van deze milieu-activiste worden klein geacht. Haar collega, de 45-jarige Charity Ngilu, heeft evenwel al de politieke gemoederen verhit. Zij is de kandidaat voor de Sociaal Democratische Partij.

“Vrouwen zijn in onze maatschappij het minst gekwalificeerd om president te worden.” Met deze woorden reageert een jonge Keniaan uit het noorden van het land op de presidentskandidatuur van Charity Ngilu. “Dat is nou typisch weer zo'n opmerking van mannen die nog steeds denken dat vrouwen in de keuken thuishoren”, briest een werkende moeder uit Nairobi. “Ik ga zeker op haar stemmen. Kenia is rijp voor een vrouwelijke leider.”

Charity Ngilu is het onderwerp van gesprek op het werk, in kroegen en tijdens familie-bezoek. De positie van vrouwen in het oer-conservatieve Kenia is allesbehalve rooskleurig. Vrouwen met ambities hoger dan secretaresse worden nog steeds argwanend bejegend door vooral de plattelandsbevolking.

In de steden begint emancipatie van vrouwen evenwel langzaam vorm te krijgen. Charity Ngilu's kandidatuur is een belediging genoemd van de Keniaanse cultuur. Zij reageert daarop geïrriteerd. “Wat een flauwekul. Wat willen we nu eigenlijk? Willen we een persoon die een dienstverlenende taak kan verrichten of willen we een persoon alleen omdat hij een man is? We hebben al zo lang een man op die post gehad en kijk eens wat een misère dat de Kenianen heeft gebracht.”

Ngilu is een 'selfmade woman'. Zij klom op van secretaresse bij een bank tot directeur van haar eigen bedrijf, waar pijpleidingen van PVC worden gemaakt. In haar woonplaats Kitui, tweehonderd kilometer ten oosten van de hoofdstad Nairobi, is ze ook betrokken bij vrouwenprojecten. Vijf jaar geleden spoorden voornamelijk vrouwen haar aan om zich kandidaat te stellen voor een plaats in het parlement. Overtuigend versloeg ze als lid van de Democratische Partij (DP) haar rivaal van de regerende Kanu-partij. In juli van dit jaar stapte ze over naar de Sociaal Democratiche Partij (SDP). De DP had al een presidentskandidaat in de persoon van voorzitter Mwai Kibaki. Wel beloofde Kibaki onlangs een vrouw als vice-president te benoemen, mocht hij winnen.

De SDP kan door de komst van Charity Ngilu nu rekenen op veel stemmen van de Kamba, de bevolkingsgroep waartoe de kandidate behoort. Bij de eerste meerpartijenverkiezingen in 1992 kregen president Moi en zijn KANU nog de steun van het merendeel van deze groep. Charity Ngilu zegt ziek te zijn van de wijze waarop politiek in Kenia langs tribale lijnen loopt. “Mijn mede-kandidaten willen president worden om hun bevolkingsgroep te laten profiteren. Dit land heeft geen leider nodig van de een of andere stam. We hebben een Keniaan nodig, die er voor de Kenianen is.”

De Kalenjin, de bevolkinsgroep van het huidige staatshoofd Daniel arap Moi, heeft een bevoorrechte positie verworven door zijn presidentschap. Zij krijgen de voorkeur bij overheidsbenoemingen en het toebedelen van zakencontracten en stukken land. Mois Kanu-partij is niet blij met de kandidatuur van Charity Ngilu. Haar populariteit groeit pijlsnel. De invloedrijke katholieke kerk maakt er geen geheim dat zij de favoriete kandidate is.

Tijdens haar campagne-reizen door het land wordt ze evenwel regelmatig lastiggevalen door Kanu-jongeren. Eerder dit jaar werd ze overvallen na een grote manifestatie. Haar armen vertonen de littekens van sneden van een panga (kapmes). Aanvankelijk dacht zij dat het om een beroving ging. Maar de dag na de overval kreeg ze een anoniem telefoontje waarin werd gezegd: “Nu trek je je kandidatuur toch zeker wel in.” Chairty Ngilu is ervan overtuigd dat de Kanu achter de overval zit. “Ik moet wel een goede kans maken als de regeringspartij zich zo druk over mij maakt”, zegt ze in haar kantoor in Nairobi.

De presidentskandidate zou een behoorlijke kans maken als zij en president Moi de enigen waren. Maar de kiezers hebben de keuze uit maar liefst vijftien namen, veertien van de hopeloos verdeelde oppositie en eéé voor de regeringspartij. Bij de verkiezingen in 1992 kreeg het huidige staatshoofd 1,8 miljoen stemmen. De gezamenlijke oppositie behaalde 3,5 miljoen. Ook deze keer ziet het er niet naar uit dat de oppositie zich zal scharen achter één kandidaat.

Charity Ngilu spreekt meestal kalm en zacht. Maar als het gesprek op het huidige staatshoofd komt, verheft ze haar stem. “De Kenianen zijn uitgebuit. Corruptie, zo wijdverbreid, begint in het presidentiële paleis. Ik daag alle kandidaten uit, inclusief Moi, om hun inkomsten openbaar te maken. Als alleen niet-currupte kandidaten meedoen, dan ben ik de enige die overblijft.”

Haar politieke programma besteedt ruimschoots aandacht aan de vele minder bedeelden in de maatschappij. Ze oogst veel bijval met haar uitspraak dat ze het presidentiële vliegtuig wil verkopen om basisbehoeften als gezondheidszorg en onderwijs te bekostigen. Maar geboorteperking is niet een van Charity Ngilu's prioriteiten: “Je denkt toch niet dat ik de mensen ga vertellen dat ze minder kinderen moeten krijgen. Dat is onmogelijk in de huidige situatie.”

Ze geeft als voorbeeld een vrouw in Kitui. Binnen een jaar verloor die zes van haar elf kinderen door ziekte en ondervoeding. “Deze vrouw moet elke dag tientallen kilometers lopen om water te halen. Het is normaal dat kinderen daarbij helpen. In plaats van elf behulpzame kinderen moet ze het nu doen met slechts zes. Pas als er een goede gezondheidszorg wordt geboden en voldoende voedsel aanwezig is, kan ik aandringen op geboortebeperking. Want dan pas hebben kinderen een redelijke overlevingskans.”

Charity Ngilu krijgt onevenredig veel aandacht in de lokale media. Ze is de lieveling van de Keniaanse pers. Er gaat bijna geen dag voorbij zonder een bericht over haar doen en laten. In een commentaar schrijft John Gitongo in het gerenommeerde weekblad The East African: “De strijd om het presidentschap is een gevecht met blote vuisten. Charity Ngilu zal alles moeten geven om niet knock-out te worden geslagen. Maar of zij zal verliezen of winnen, uiteindelijk is haar kandidatuur een overwinning voor de vrouwen in Kenia.”