SCP: laaggeschoolden vinden moeilijk werk en staan als eerste op straat

AMSTERDAM - Laag geschoolden zijn vaker werkloos. Terwijl de werkloosheid gemiddeld 7 procent bedraagt, zit van de mensen met alleen basisonderwijs 17 procent zonder werk. Ook zij die lager beroepsonderwijs of Mavo hebben gedaan, blijven met een werkloosheid van 9 procent eerder langs de kant.

Het probleem is, zo schrijft het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in het rapport 'Het onderste kwart', dat laag geschoolden niet alleen moeilijker aan een baan komen, maar ook als eersten eruit vliegen.

Laag opgeleide werknemers in reorganiserende bedrijven komen eerder op straat te staan omdat zij makkelijker te vervangen zijn als het weer beter gaat, denkt het SCP.

In hoger opgeleid personeel hebben werkgevers doorgaans meer geïnvesteerd. Die werknemers ontslaan en daarna opnieuw aannemen, kost meer. Ook hebben lager geschoolden vaker een flexibel contract: 10 procent tegen 7 procent van de middelbaar en hoger opgeleiden.

Eenmaal werkloos, komen lager opgeleiden moeilijker weer aan een baan. Waarom dat zo is, valt niet gemakkelijk te verklaren, stelt het SCP. Een reeks van theorieën heeft de laatste jaren de revue gepasseerd. Van laag geschoolden wordt gezegd dat ze te duur zijn, worden verdrongen door hoger opgeleiden, zich niet beschikbaar stellen voor een baan of niet gemotiveerd zijn. Tegelijk zou er steeds meer simpel werk verdwijnen.

Geen van die theorieën is afdoende. De werkgelegenheid aan de onderkant van de arbeidsmarkt is de afgelopen tien jaar ongeveer gelijk gebleven, constateert het planbureau. De bewering dat laag geschoolden zich niet melden voor een eenvoudige baan, omdat bijvoorbeeld het salaris te weinig verschilt met de uitkering, wordt niet door onderzoek gesteund.

Wel zijn er volgens het SCP 'sterke aanwijzingen' dat werkgevers voor eenvoudige baantjes eerder middelbaar en hoger opgeleiden aannemen. De enige oorzaak voor de werkloosheid aan de onderkant van de arbeidsmarkt is verdringing echter niet.

Ook de verklaring dat laag geschoolden te duur zijn, gaat maar in beperkte mate op. Als werkgevers wordt gevraagd waarom zij geen laag geschoold personeel aannemen, zegt slechts 17 procent dat de hoogte van de loonkosten de reden is, komt naar voren uit een enquête van het SCP.

Veel belangrijker vinden werkgevers de vaardigheden en de capaciteiten van mensen met weinig diploma's. Daar twijfelt ruim de helft aan. Daarnaast zegt krap de helft van de ondernemers weinig of geen laag geschoolde functies te hebben.