Behouden en verwerven

Bijna achthonderd mensen hebben het afgelopen jaar de vrijgemaakt-gereformeerde kerken verlaten. Hoewel de helft is vertrokken naar 'geen kerk' of met onbekende bestemming, meldt De Reformatie dat kerkverlaters niet om de leer maar om de sfeer afhaken. Met name jongeren geven aan dat kerkdiensten 'te voorspelbaar', 'te veel volgens het boekje' en 'te weinig blij, te houterig en te stijf' zijn.

De sfeer in de kerk ontstaat door de manier waarop mensen met elkaar omgaan in de kerk, door het kerkgebouw, door de uitstraling van degene die op de preekstoel staat en heeft ook te maken met de grootte van de stads- dan wel dorpsgemeente. Maar vooral de strakke orde in de kerk - met ouderlingen die samen met de predikanten de tucht bedienen en met gezangencensuur - komt de sfeer niet ten goede. “In onze liefde voor goede orde kunnen we wel eens doorslaan. Dan wordt orde een te krap zittend harnas, nadelig voor een goede sfeer.”

De Reformatie constateert dat de kerk zich vanaf 1978 minder ruimte voor vrijheden, variatie en verrassing permitteert, uit angst voor de vrijblijvendheid van de jaren zestig. En dat terwijl buiten de kerk de afkeer van vormelijkheid en onnodig moeilijk doen groeide. In 1993 keerde het tij en is een aantal artikelen van de kerkorde opgerekt zodat de tekst van die artikelen de kerkdienst niet in een al te strak keurslijf dwingt. Hierdoor kunnen onder meer allerlei liederen klinken die de sfeer ten goede komen - ten behoud van kerkleden.

De Waarheidsvriend (gereformeerde bond) schrijft ook over jongeren die de kerk verlaten. Maar niet omdat ze een probleem hebben met de sfeer in de kerk, maar omdat ze verhuizen naar de grote stad. Een verpleegster vond het juist wel gezellig in haar kerk, “zo met vrienden naast elkaar, en vooral achter de anderen en dus een beetje onzichtbaar voor de ouderen.” Maar in de stad kon ze het niet opbrengen om naar de kerk te gaan. Vanwege de vreemde omgeving, omdat ze nauwelijks bekenden had, op zichzelf woonde in een flat en onregelmatige diensten moest draaien.

Slechts vijf van de honderd jongeren die naar de stad verhuizen, gaan daar naar een kerk toe. Volgens De Waarheidsvriend maakt het zelfs nauwelijks uit of die jongeren van huis uit kerkelijk meelevend waren of niet. Om jongeren in de stad te helpen bij hun stap naar een kerk, moeten de scriba's of predikanten van steden op de hoogte gesteld worden van nieuwkomers. Alleen dan kunnen ze in contact komen met de verhuisde zonen, dochters, catechisanten en mede-gemeenteleden en trachten te voorkomen dat de kerkelijken onkerkelijk worden.

Kerken moeten zich niet alleen richten op jongeren die al bij de kerk betrokken zijn. Volgens Centraal Weekblad hebben kerkelijke gemeenten te veel de neiging om alleen activiteiten te organiseren voor eigen jongeren. Terwijl kerkelijk jeugdwerk kan bijdragen aan het jeugdbeleid dat juist tegenwoordig zo belangrijk is, gezien het gedrag van jongeren. Hoewel jeugdwerk iets anders is dan catechese, “kan het kerkelijk jeugdwerk helpen om zo veel mogelijk jongeren te begeleiden in hun zoektocht naar levensvragen.”

Niet alleen Nederlandse, ook buitenlandse jongeren zijn gebaat bij kerkelijke steun. In Hervormd Weekblad staat een verhaal over Roemeense straatjongeren die gered zijn door 'een engel'. Elles van der Beek bekommerde zich om losgeslagen meisjes, “die langs 's Heeren wegen zwierven.” In een christelijke gemeente die twee jaar geleden is gevormd, verzorgt Elles het kinderwerk op zondag. Er komen vijfendertig kinderen om te zingen en te luisteren naar de Bijbelverhalen en inmiddels is er een kerkje in aanbouw.

Ook in ons eigen land zwerven de mensen. Katholiek Nieuwsblad signaleert een behoefte aan algemeen aanvaardbare normen. “Deze tijd schreeuwt om een nieuw zelfverstaan van de mens. De mensen van nu nemen geen genoegen meer met ideologieën of kant-en-klare antwoorden. Men is op zoek als het volk in de woestijn.” Het concept van het christelijk mensbeeld zou algemeen aanvaard kunnen worden. Volgens het Katholiek Nieuwsblad zijn de tekenen van de tijd apocalyptisch. Maar de wereld schreeuwt niet om haar ondergang, maar om de Waarheid zelf.