Aloude oververhitting behoort tot verleden

Tweede-Kamerleden fluisteren er voorzichtig over: de 'nieuwe economie' heeft in Nederland toegeslagen. Door hun euforie over de groeicijfers van de Nederlandse economie, die deze week weer naar boven zijn bijgesteld, beginnen de volksvertegenwoordigers te geloven dat er een nieuw tijdperk is aangetreden.

Dankzij de hoge productiviteit groeit de economie hard, maar stijgen de prijzen niet mee. De aloude oververhitte economie behoort tot het verleden. De welvaart kan voortdurend stijgen, recessies komen niet meer voor, zo luidt deze theorie.

Het optimisme is komen overwaaien uit de VS. Daar is al langer een debat gaande over de nieuwe economie. Al acht jaar groeit de Amerikaanse economie gestaag. De prijzen zijn niet verontrustend gestegen, de lonen ook niet. De economie is dus niet, zoals voorheen, hardhandig tot de orde geroepen.

Over de diepere oorzaken van de honeymoon economy lopen de meningen uiteen. De aanhangers van de 'nieuwe economie' denken dat de computer en Internet deze revolutie hebben veroorzaakt. Dankzij het apparaat en het netwerk gaat in alle sectoren alles sneller en efficiënter. De productiviteit stijgt, maar de prijzen hoeven niet omhoog omdat de kosten dalen.

Voor deze theorie zijn weinig harde bewijzen. De komst van pc en Internet zijn in de statistieken niet terug te vinden. Maar, werpen de aanhangers tegen, de officiële productiviteitscijfers zijn veel te laag. Het is makkelijk na te gaan hoeveel auto's er uit een fabriek komen en hoeveel tijd dat heeft gekost. Voor de dienstensector ligt het ingewikkelder. Meet maar eens de productiviteit van een organisatie-adviseur of van iemand die nieuwe ideeën moet bedenken.

De critici zien nog weinig nieuws onder de zon. Ze constateren weliswaar een wereldwijde druk op de prijzen. Maar dat is het gevolg van scherpere internationale concurrentie, gemiddeld lagere grondstofprijzen en, in het geval van de VS, een geregeld stijgende dollar waardoor het prijsniveau in de VS zelf daalt.

Toch is ook die verklaring niet helemaal bevredigend. Normaal gesproken loopt een groeiende economie op tegen de grenzen van de arbeidsmarkt. Als er niet voldoende werknemers meer beschikbaar zijn, vlakt de groei af. De krapte op de arbeidsmarkt is voor werknemers reden om hogere looneisen te stellen. Zo ontstaat alsnog het gevaar van een loon-prijsspiraal die afkoeling nodig heeft in de vorm van renteverhogingen.

Dat gebeurt niet. De grenzen van weleer blijken bijzonder elastisch. Dat kan betekenen dat de macht van de vakbonden in de VS danig is getaand en de looneisen daarom niet erg hoog zijn.

Een andere verklaring ruikt aan de 'nieuwe economie' en komt toch weer uit bij de productiviteit. De economie kan blijven groeien omdat de productiviteit harder groeit dan uit de officiële cijfers blijkt. Daardoor blijven loonsverhogingen - en het gevaar voor inflatie - langer uit. Looneisen zijn doorgaans gebaseerd op de arbeidsproductiviteit.

Weliswaar groeit Nederland lang zo hard niet als de VS. Toch is een vergelijking enigszins mogelijk. Ook in Nederland wordt de arbeidsmarkt almaar krapper en ook hier blijven de officiële looneisen en de inflatie laag. Tot nog toe wordt het Nederlandse succesverhaal vooral op het conto van loonmatiging geschreven gemengd met veel consumptie dankzij gestegen huizen- en aandelenprijzen. Minder spannend dan 'de nieuwe economie'.