'Helft vrijgekomen uren gaat verloren'

ARNHEM - De experimenten met een 36-urige werkweek bij Akzo Nobel zijn een groot succes, concluderen de industriebonden van FNV en CNV. En het is “honderd procent” zeker dat bij Akzo straks iedereen korter gaat werken. Maar díé conclusie is voor de Akzo-top veel te voorbarig. De bond voor middelbaar en hoger personeel gruwt zelfs bij die gedachte. “No way”, zegt VHP-bestuurder Van Baalen vol overtuiging.

Akzo hult zich in stilte. Het woensdag gepubliceerde rapport van bureau Basis en Beleid over de 124 experimenten is onderschreven, maar verdere conclusies trekt het bedrijf nog niet. Want Akzo wil eerst alles rustig met de achterban bespreken. Directeur arbeidszaken van Akzo, R. de Leij, verklaarde de uitkomst van de experimenten “uitermate boeiend” te vinden; ze bevatten volgens hem “veel leermomenten voor beide partijen.”

Het eerste rapport met de evaluatie is nog niet uit, of de meningen van de vakbonden lopen alweer mijlenver uiteen. Achter de schermen was dat woensdag al het geval, want urenlang werd vergaderd over het gezamenlijke persbericht dat uit zou gaan. Woorden werden op een goudschaaltje gewogen om toch vooral geen beladen conclusie te hoeven trekken over de 36-uur.

Het leek weer op de situatie van twee jaar geleden tijdens de CAO-onderhandelingen. Toen werd onder actiedreiging van de industriebonden afgesproken dat er experimenten kwamen waarbij een kortere werkweek werd gecombineerd met flexibele werktijden. Akzo werd daarmee een trendsetter. Uniek was ook dat onafhankelijke bureaus de experimenten zouden evalueren, zodat geen van de partijen met de uitkomsten aan de haal kon gaan.

Dat effect is echter niet uitgekomen. De VHP (na de FNV de grootste bond bij Akzo) heeft nooit de 36 uur gewild, maar bepleitte flexibele werktijden in combinatie van hooguit een 38-urige werkweek. Maar de bond heeft wel ingestemd met de experimenten. Dat komt volgens Van Baalen omdat het helemaal niet om een 36-urige werkweek ging. De werktijden mochten in de experimenten variëren tussen de 36 en 40 uur, stelt Van Baalen.

Maar de industriebonden interpreteerden de afspraken wel degelijk als een proef met de 36 uur. Het is dan ook niet verwonderlijk dat zowel de industriebonden als de VHP met hun eigen bril kijken naar het rapport van bureau Basis en Beleid. Volgens FNV en CNV blijkt dat de 36 uur in het hele bedrijf kan worden ingevoerd. “Akzo kan zelfs niet weigeren”, aldus CNV-bestuurder Hubert.

VHP-er Van Baalen ontkent dat. Sterker nog: op veel plekken bij Akzo komt er volgens hem geen 36 uur. Maatwerk wil hij. “Waar het mogelijk en gewenst is en niet schadelijk voor het bedrijf, oké, maar op andere plekken absoluut niet.”

Lege dop

Het lijkt een beetje op het halve ei of de lege dop. Een herbezetting van gemiddeld 40 tot 60 procent van de vrijgekomen uren is volgens de industriebonden een succes. Maar een klein jaar geleden gingen zij er nog vanuit dat er 90 procent van de uren zou worden herbezet.

VHP'er Van Baalen vindt dat je een herbezetting van gemiddeld 50 procent geen succes mag noemen. “Je kunt net zo goed zeggen dat er in de helft van de gevallen werkgelegenheid verloren gaat.”

Er staat zelfs in het onderzoek dat werknemers vaker zijn gaan overwerken, zodat er geen herbezetting hòefde plaats te vinden. Opvallend is ook dat de werknemers neutraal tot licht positief oordelen. Negatief beoordelen ze dat ze niet meer zelf kunnen bepalen wanneer ze een vrije ADV-dag kunnen opnemen.

De conclusies van Basis en Beleid zijn dan ook genuanceerd: de 36 uur kan op sommige plekken makkelijk worden ingevoerd, maar voor een grote groep wordt het 'lastig en complex', vooral bij specialistische functies. Dat zijn niet alleen leidinggevenden, maar ook marketeers, inkopers enzovoorts.

Belangrijk is ook dat het rapport slechts een deel-onderzoek betreft. Er zijn nog twee onderzoeken gedaan, waarvan de conclusies volgende week bekend worden. Zo komt er nog een rapport waarin vijf experimenten verder zijn uitgediept. En er is onderzoek gedaan bij afdelingen die niet aan de experimenten wilden of konden kunnen meedoen.

Volgens VHP'er Van Baalen is bij de 124 proeven nauwelijks middelbaar- en hoger personeel betrokken en daartoe behoort toch zo'n 20 procent van het personeelsbestand van Akzo. De proeven zijn dus niet representatief. “Dat is een indicatie voor de belangstelling en mogelijkheid voor deze groepen. De enige afdeling die het heeft geprobeerd is Akzo Engineering, maar dat is mislukt. Maar die proef wordt in dit rapport niet eens meegenomen.”