De derde koning gaf iets opium-achtigs

Van onze wetenschapsredactie AMSTERDAM - De reden dat mirre volgens de Wijzen uit het Oosten een cadeau was waarmee je bij een koning aan kon komen, heet furanoeudesma-1,3-dieen. Dat hebben biologen van de universiteit van Florence uitgezocht. De week van Driekoningen (vandaag) leek het vakblad Nature een mooie gelegenheid voor een publikatie.

Mirre was in de oudheid een gewild onderdeel van de medicijnkast. De Egyptenaren balsemden hun doden ermee, Israël zalfde er zijn koningen mee en voor de Romeinen was het een middel tegen mond- en ooginfecties en darmwormen. Maar wat doet dit produkt van de Comiphora-struik, tegenwoordig vooral een exportprodukt van Somalië? De biologen onderzochten mirre als pijnstiller. Ze injecteerden er muizen mee, die ze samen met niet-behandelde muizen op een oncomfortabel warme plaat zetten: van 52' gaat een muis al gauw aan zijn poot likken: normaal gesproken na veertien seconden, onder invloed van mirre pas na 19,4 seconden.

Chemische analyse bracht de samenstelling van mirre aan het licht. Zoals gebruikelijk bij een plantenextract bestaat het uit een groot aantal organische stoffen, met uit zeer vele atomen opgebouwde moleculen. Furanoeudesma-1,3-dieen is een van de belangrijkste. Als chemische verbinding was die stof al wel eens beschreven, maar niemand had tot nu toe onderzocht of er een medische toepassing voor kon zijn. Het bleek dat een injectie met alleen deze stof de muizen al hielp bij het doorstaan van de warme plaat.

De werkzaamheid van mirre lijkt op die van opium, stelden de Italianen vast. Want een injectie met de stof naloxone maakte de verdovende werking ongedaan. Die stof blokkeert de receptoren in het brein waar opium-achtige stoffen zich aan hechten. Die gelijkenis met opium kan volgens hen verklaren waarom mirre als medicijn in onbruik raakte: het werd verdrongen door echte opium.