'Vertel Japanse vrouwen dat aids ook hun kan overkomen'

In de Japanse havenstad Yokohama wordt deze week in een sombere stemming de tiende internationale aids-conferentie gehouden. Somber, omdat er ondanks wereldwijd onderzoek nog steeds geen vaccin is gevonden dat infectie voorkomt, noch een medicijn dat de ziekte doeltreffend bestrijdt. Tineke van der Kruk, verpleegkundig aids-consulent bij het AMC in Amsterdam, woont het congres bij. In enkele bijdragen voor Trouw geeft zij haar indrukken weer.

Door het inwinnen van abstracts, een korte samenvatting van een mondelinge presentatie of een posterpresentatie, worden deelnemers in de gelegenheid gesteld hun kennis uit te dragen. Als ze tenminste door de selectie komen. In de grote exhibitionhall hangen 1 400 posters. Dit zijn pamfletten waarop een onderzoek verduidelijkt wordt of informatie gegeven wordt over een belangwekkend onderwerp. Twee keer per dag staan er mensen bij hun poster om uitleg te geven. Daardoor kan men individueel in gesprek komen met allerlei deelnemers.

Een Japanse poster trekt veel camera's. De poster vertoont voorlichtingsmateriaal voor scholieren. Grappige tekeningetjes laten zien hoe het HIV-virus wordt overgedragen en hoe het afweersysteem wordt afgebroken. De man die de poster presenteert, blijkt de tekenaar te zijn. Ik vraag hem of dit materiaal geen weerstand oproept in Japan. De tekeningen zijn namelijk zeer open en bloot. Penis mèt condoom in vagina. Hij geeft toe dat het gevoelig ligt, maar condoomgebruik als anticonceptie is heel gewoon in Japan.

Op mijn vraag waarom Japanse vrouwen niet de pil slikken, moet hij het antwoord schuldig blijven. “Vraag dat maar aan die feministes daar.” Hij gebaart naar een standje van een vrouwengroep uit Osaka, die zich sterk maakt voor meer aidsvoorlichting aan vrouwen. Maar ook Sonoko uit Osaka kan het niet helemaal verklaren. Ze vertelt dat de pil duur is en moeilijk te krijgen. Bovendien zijn condooms en spiraaltjes gewoon in Japan. Als het toch misgaat, wordt er abortus gepleegd.

Behalve posters en voordrachten zijn er ook zogenaamde ronde-tafelgesprekken. Na drie korte inleidingen staat de microfoon klaar voor discussie met de zaal. Dit soort bijeenkomsten zijn meestal heel levendig. Ditmaal gaat het over vrouwen en aids en is georganiseerd door organisaties van Positieve Vrouwen. Positief slaat zowel op het HIV-positief zijn als op het stimuleren van een positieve levenshouding, ondanks HIV en aids.

Een Oegandese en een Mexicaanse vrouw vertellen hun verhaal. Voor vrouwen die niet uit durven komen voor hun HIV-infectie, zijn zulke getuigenissen vaak een openbaring. Voor hulpverleners is het meer van hetzelfde. Gelukkig tilt Rebecca uit de Verenigde Staten de bijeenkomst op een hoger niveau. Ze laat dia's zien van HIV-geïnfecteerde schoolmeisjes van zeventien, van grootmoeders van zestig, van blanke studentes, latino-vrouwen, hispanics, een kleurrijke stoet trekt aan de zaal voorbij. Ieder met een eigen kort verhaal.

Het zijn vrouwen die kracht uitstralen, ondanks aids. Ze zetten zich in voor hun lotgenoten door op kinderen te passen, als de moeders ziek zijn, door achter de telefoon te zitten voor anonieme hulplijnen. Rebecca eindigt met voorlezing van een brief van een Japanse vrouw, die haar identiteit niet bekend wil maken. Ze is besmet door haar, blijkbaar niet monogame, echtgenoot, die zichzelf niet als risico lopend beschouwde. Discriminatie en vernedering in ziekenhuizen is haar deel. Angst en schaamte voor de familie. Ze heeft ze niets verteld om “ze niet teleur te stellen”. De brief eindigt met een oproep: “Vertel de Japanse vrouwen dat aids ook hen kan overkomen.” Diepe stilte in de zaal.

De microfoon is beschikbaar. De eerste reactie komt van een Japanse professor. Hij vertelt dat hij vele artikelen over aids geschreven heeft en dat hij een presentatie heeft gehouden voor meer dan 2 000 artsen en verpleegkundigen. Hij laat het bij deze mededeling, recht zijn rug en loopt - blijkbaar beledigd - weg. Een van de Japanse 'feministes' richt zich in het Japans tot de vele Japanse vrouwen in de zaal. Ze roept hen op de boodschap te verspreiden onder de vrouwen in Japan. Aan de buitenlandse deelnemers vraagt ze om informatie over vrouwen en aids. “Wij moeten dat in het Japans vertalen, want onze vrouwen kunnen geen Engels lezen”, zo eindigt ze.

Een Latijns-Amerikaanse vrouw uit Texas bedankt de Mexicaanse voor haar verhaal. Ook zij is seropositief. Ze kon niet terecht bij haar priester. Deze vond dat ze moest biechten. Wat heeft ze verkeerd gedaan? Haar man heeft buiten de deur gevreeën, zij niet.

Een non in een rolstoel schuifelt naar de microfoon. Ze werkt onder de prostituées in Manila op de Filippijnen. Velen zijn besmet met het HIV-virus. Ondanks de paus propageert ze condoomgebruik. “De meisjes moeten toch zichzelf kunnen beschermen”, eindigt ze. Applaus van de zaal.