Anglicanen verwerpen oude geloofsvisies

Van onze kerkredactie AMSTERDAM - De traditionele voorstellingen van hel en verdoemenis zijn onjuist. Dat stelt de anglicaanse kerk van Engeland in een gisteren gepubliceerd rapport over 'Het mysterie van het heil'. De kerk erkent dat het onderricht over de hel als een plaats waar de zielen van de zondaars eeuwig zullen branden, in vroeger tijden tot doel had gelovigen angst aan te jagen. Ze verwerpt ook de letterlijke wederkomst van Christus en het geloof in de scheiding tussen lichaam en ziel op het moment van de dood.

Volgens de anglicaanse kerk hebben “de met sadistisch genoegen gepresenteerde visioenen van eeuwige marteling en kastijding bij velen diepgaande geestelijke schade aangericht”. De traditionele kerkleer heeft te vaak een theologie van de verschrikking gepredikt en God afgeschilderd als een sadistisch monster.

Het rapport is opgesteld door de doctrinaire commissie van de kerk die uit prominente anglicaanse theologen bestaat. Het stuk is het derde in een serie die tot doel heeft het christelijk geloof meer in overeenstemming te brengen met de moderne wetenschap en het feminisme.

Overigens houdt het rapport wel vast aan het bestaan van de hel, echter niet als een eeuwige kwelling, maar “als de onomkeerbare keuze van wie zich tegen God keert”. Dat leidt tot de totale leegte, tot het totale niets.

Het rapport waarschuwt dat christenen het zich niet kunnen permitteren de realiteit van verdoemenis en laatste oordeel te verontachtzamen. De mensen dienen gered te worden van zonde en dood. Het feit dat de moderne samenleving geen gevoel meer heeft voor de rekeningschap die wij voor ons gedrag uiteindelijk tegenover God zullen moeten afleggen, heeft geleid tot een gemis aan zingeving, aldus de commissie.

Volgens haar moet de kerk bij het definiëren van wat zonden zijn rekening houden met maatschappelijke veranderingen die het feminisme heeft gebracht. Terwijl de kern van wat zonde is vaak wordt gedefinieerd als 'buitensporige trots' zou als vrouwen een grotere rol hadden gespeeld bij het definiëren van het begrip zonde, ongetwijfeld meer de nadruk zijn gelegd op het niet op zijn/haar rechten staan en op het ontlopen van de verantwoordelijkheid voor zijn/haar daden. Dat is althans de mening van de commissie.

Het rapport rekent in kordate stijl eveneens af met het eeuwenoude geloof in de letterlijk wederkomst van Christus op het einde der tijden. De passages die de Bijbel daaraan wijdt zijn “niet bedoeld als een letterlijke beschrijving van deze gebeurtenis, als was Jezus een ruimtevaarder die naar de aarde terugkeert”.

Ze refereren, “in de veel diepere taal van bijbelse verbeeldingskracht, aan de manifestatie in deze wereld van datgene wat al waar is van Jezus Christus in de hemel”.

Over de ziel zegt het rapport dat ze geen aparte substantie is, los van het lichaam, maar dat ze het best kan worden begrepen als “het informatie bevattend patroon van het lichaam”. Een zinsnede die we volgens het rapport moeten zien als een terugkeer naar Aristoteles' idee van de ziel als de 'vorm' van het lichaam. De moderne wetenschap heeft aangetoond “dat een strikte scheiding tussen lichaam en geest onhoudbaar is”.

Vergeten

Het traditionele geloof dat bij het overlijden van de mens de ziel het lichaam verlaat richting hemel c.q. hel, moet volgens de anglicaanse kerk overboord worden gezet. Het ziele-patroon blijft na de dood mogelijk wel in Gods geest aanwezig. Dat dit ook gevolgen heeft voor het geloof in een leven na de dood wordt door het rapport niet vermeld, maar lijkt onvermijdelijk.

Het rapport constateert tenslotte dat ook mensen die andere godsdiensten dan het christendom loyaal volgen, betere levens leiden. “Dat kan niet anders betekenen dan dat God ook in die godsdiensten werkzaam is. Het is immers in strijd met de essentiële christelijke erkenning dat God liefde is, te zeggen dat Hij miljoenen (andersdenkenden) in de wereld zet om hen vervolgens te verdoemen.”

De voor velen schokkende visie van de commissie hebben, zo blijkt uit Britse kranten als The Times, al tot diverse reacties geleid. Zo zei dr. David Jenkins, voormalig bisschop van Durham en een even prominent als omstreden theoloog: “Ik denk niet dat we ons aan onze verantwoordelijkheden kunnen onttrekken, maar ik geloof evenmin dat God ons eeuwig in de hel zal houden”. De hel op aarde is volgens hem “wat wij voortbrengen als we onze eigen belangen en gevoelens najagen, zonder acht te slaan op die van anderen - politiek gezien is dat fascisme.”

Een andere anglicaanse oud-bisschop, John Taylor van St. Albans, zei, eveneens tegen de Times, dat het begrip 'verlossing' (van zonden) in de loop der eeuwen is verschoven. “Tegenwoordig wordt het, terecht of ten onrechte, meer gezien tegen de achtergrond van problemen die in dit aardse leven spelen dan in het hiernamaals.” Op de vraag of mensen van andere geloofsovertuigingen ook verlost kunnen worden antwoordde bisschop Taylor: “Dat ligt in Gods hand”.

Hoofdartikel

De Independent wijdde gisteren zelfs een hoofdartikel aan het onderwerp. De krant schrijft dat er een intrinsiek gevaar vastzit aan pogingen om eeuwige en culturele waarheden van elkaar te scheiden. “Een succesvolle religie moet op de een of andere manier een besef van eeuwigheid injecteren in de haar omringende cultuur.”

De Independent schetst het dilemma als volgt: “Een kerk die het contact met de contemporaine cultuur heeft verloren, komt op een pathetische wijze snel aan haar einde; terwijl een kerk die het contact met de eeuwigheid kwijtraakt helemaal geen bestaansrecht heeft.” Het blad vindt het echter terecht dat de Church of England dit risico neemt en de handschoen opneemt die wetenschap en feminisme het traditionele christendom voor de voeten werpen.

De nieuwe theologische opstelling van de Engelse anglicaanse kerk zal de contacten met de rooms-katholieke kerk, toch al onder druk sinds de Church of England de vrouw tot het ambt heeft toegelaten, er niet beter op maken.