Liefde?

Tot de meest malle stukken die ooit over televisiekritiek zijn geschreven, behoort het artikeltje dat Theo van Stegeren deze week in Elsevier publiceert onder de kop 'De onwillige recensent'. “Wie nu de recensies van één dag bestudeert, ziet hooguit twee of drie serieuze kritieken. Trouw en het Algemeen Dagblad doen duidelijk hun best. De Telegraaf en NRC Handelsblad volgen op afstand en vervolgens komt er een hele tijd niets”, schrijft Van Stegeren. Ik heb graag een veertje op mijn zondagse hoed, maar ik moet 'm wel zelf mogen uitkiezen.

“Eigenlijk ontbreekt het veel Nederlandse tv-recensenten vooral aan één ding: liefde voor het medium dat ze beschrijven.” En zie: Hans van Reijsen, recensent van het AD, 'bemint het medium'. Voor alle zekerheid en omdat Van Stegeren AD en Trouw in één adem noemt: ik bemin de televisie niet. En ik hoop van harte dat tegen de tijd dat ik daarop betrapt word, de hoofdredacteur mijn tien vingers persoonlijk komt afhakken.

Filmkritiek is in handen van cinefielen, zegt Van Stegeren, literatuurkritiek is in handen van boekenwurmen. Tv-kritiek “wordt dikwijls bedreven door journalisten die niets met televisie 'hebben'.” Ik 'heb' wel wat met televisie, maar dat is toch vooral fascinatie voor de dwang, de invloed, de alom tegenwoordigheid van een medium dat zichzelf nauwelijks ter discussie stelt. Televisie is een medium dat meningen, normen en standaards minstens zwaar beïnvloedt, zo niet dikwijls bepaalt. Daarom dient televisie gevolgd te worden door kranten (en weekbladen) maar daar is geen liefde bij nodig. Liever niet.

Ik denk nooit: ha, fijn, straks weer kijken. De harde praktijk is dat ik de dag begin met koffie, een stapel kranten en ondertussen Nederlandse teletekst, gevolgd door BBC's Breakfast News en nog een kwartiertje CNN, afgesloten met Heute op de ARD om tien uur. De rest van de dag staat de tv voor een belangrijk deel geluidloos aan als een extra, interessant raam. Dat is voor de krant handig, want in dat ouderwetse medium behoort ongeveer een weerslag te worden gegeven van alles wat ons beweegt.

Ik zie wel veel dus. Vooral omdat ik voor alle zekerheid behalve drie televisies ook nog twee videorecorders heb. Ik maak er werk van, maar liefde? Zoals boekenwurmen? Ik heb wel altijd een boek paraat liggen, voor na het werk.

Kenmerkend voor Van Stegerens stuk is, dat hij het aanbod van de televisie verder buiten beschouwing laat, behalve de opmerking: 'De doorsnee programmaker werkt niet minder professioneel dan zijn collega-filmers, -architecten of -muzikanten'. Zoals ik zojuist betoogd heb, pak ik het niet helemaal amateuristisch aan, maar daarom kan dat nog wel tot behoorlijk geknoei leiden. Ik was ook een vlijtige, gepassioneerde, liefdevolle voetballer, maar ik kon er geen hout van. Deze samenhang ziet men vaker dan gemiddeld bij tv-makers.

Waarom is de televisiekritiek in Nederland zoals die is? Drie mogelijkheden geeft Van Stegeren. De krant schrijft denigrerend over de televisie, omdat het een concurrent is bij het trekken van de aandacht. Of de stukjes zijn zoals ze zijn, omdat de recensenten het beeld in vergelijking met 'het woord' ordinair vinden. Of, en deze “hypothese komt vermoedelijk nog dichter tot de kern, vooral ook omdat ze de veelbeleden afkeer van critici voor televisieamusement helpt verklaren: menig televisiecriticus rekent zichzelf tot een sociale 'bovenlaag' die de legitimiteit van populaire cultuur betwist”. Waarna Van Stegeren de uitsmijter gunt aan een socioloog, u weet wel, de gekende Bourdieu - die Van Stegeren is niet van de straat - die ooit eens zei: 'Wat degenen die zichzelf beschouwen als de bezitters van de legitieme cultuur het slechtste kunnen verdragen is de heiligschennis van het op één hoop gooien van smaken die volgens de Smaak juist gescheiden horen te zijn'. Dat heeft Bourdieu treffend gezegd, tenminste als hij, niet al te sterk geformuleerd, een samenvatting poogde te geven van 'De onwillige recensent'.

Televisie is al lang niet meer te vergelijken met het boek, het theater, de film. Televisie is van een volstrekt andere orde. Tv-fanaten zijn niet te vergelijken met cinefielen of boekenwurmen. Een klein deel van het aanbod is het waard bekeken te worden als een produkt dat een oordeel verdient. Het grootste deel verdient het beschouwd te worden als een fait divers. Alleen omdat er zoveel omstanders waren haalt het de courant.

Het zal de firma Fongers teleurstellen, maar hoe vaak ik ook pedeel, ik houd niet van mijn fiets.