Hervormde diakonale raad: Boesak wordt door het slijk gehaald

Van onze kerkredactie AMSTERDAM - Binnen de Nederlandse Hervormde Kerk en de Gereformeerde Kerken heerst ontsteltenis over de manier waarop de naam van de anti-apartheidsstrijder Allan Boesak 'door het slijk wordt gehaald' (ds Boer van de hervormde Generale Diakonale Raad).

Boesak heeft in Nederland gestudeerd en was hier bekend als woordvoerder van de onderdrukte zwarte meerderheid in Zuid-Afrika. Een Deense en een Zweedse kerkelijke hulporganisatie beschuldigen Boesak van grootschalig misbruik van donorgelden.

“Dat een donororganisatie een partner in de openbaarheid van fraude beschuldigt, nog voordat de aantijgingen door onafhankelijk onderzoek zijn bevestigd, is ongehoord en onfatsoenlijk”, aldus een kwade ds. Boer, die het er op houdt dat Boesak niets fout heeft gedaan totdat het tegendeel bewezen is.

Volgens Boer zijn er door zijn Generale Diakonale Raad 'gedurende één of twee jaar' relatief bescheiden hoeveelheden geld voor 'concrete projecten' aan de Stichting voor Vrede en Gerechtigheid van Boesak gestuurd. Ds. Boer heeft geen reden er over te twijfelen of dat geld goed is besteed: “Op een gegeven moment is een project voltooid. Dat kun je zien. Punt uit.” Voorzover Boer zich herinnert, kwam er in '88 of '89 een eind aan deze donaties.

“Wij hebben in het algemeen weinig kopzorgen over de besteding van ons geld, omdat we vooraf heel goed nagaan wat er van terecht zal komen. De Denen en Zweden niet, die gaan merkwaardig losjes met hun geld om. Ze smíjten met geld. Dan krijg je problemen.”

Voorlichter Piet Halma, sprekend voor het gereformeerde diakonaat, meldt dat zijn kerkgenootschap in 1985/'86 12.000 rand (ca. 8000 gulden) heeft overgemaakt en in 1990 nog eens 22.000 rand (17.600 gulden). Samen met Duitse en Zwitserse donors verstrekte het gereformeerde diakonaat dit geld zonder er het etiket van een concreet project op te plakken; Boesak en zijn medewerkers mochten zelf bekijken waar het het beste kon worden gebruikt.

Halma herinnert zich dat het de laatste keer lang duurde voordat de Stichting voor Vrede en Gerechtigheid haar aanvraag van een deugdelijk accountantsrapport kon voorzien. “Daarom werd de aanvraag over 1989 pas halverwege 1990 gehonoreerd. Misschien - maar ik raad maar wat - zijn er dáárom na 1990 geen aanvragen meer tot ons gekomen. Omdat we de papieren te kritisch bekeken.”

De Gereformeerden zijn net zo min als de Hervormden van plan te onderzoeken wat er met hun (zeer bescheiden) donaties is gebeurd. “We willen onze steun graag zien tegen de achtergrond van de tijd waarin het geld werd gegeven. Wij hádden echt iets met Boesak. Ik herinner me nog goed, hoe luid ik zelf voor hem geapplaudiseerd heb. Trouwens, de aanvragen voldeden uiteindelijk aan al onze westerse regeltjes, dus is er geen reden om de zaak nog eens uit te zoeken”, aldus Halma.

Tegenspraak

De kerkelijke medefinancieringsorganisatie voor ontwikkelingshulp ICCO heeft 'toevallig' geen geld aan de stichting van Boesak verstrekt, weet medewerker Van Ommeren te melden. “Het heeft niets met Boesak of kwaaie praatjes te maken, ze hebben ons toevallig nooit wat gevraagd”, zegt Van Ommeren. Hij weerspreekt met klem dat de Scandinavische kerkelijke hulporganisaties met geld zouden smijten.

“Dat is absoluut niet mijn ervaring. Een club als Dan-Church-Aid (Deense Kerkelijke Hulp) is wat kerkelijker dan wij en daarom in sommige opzichten misschien iets minder zakelijk. Maar ik ken genoeg gevallen, waarin zij harder zijn opgetreden dan wij. We zouden niet zulke goede contacten met de Denen onderhouden als we er niet zeker van waren dat ze goed overzicht hebben over wat er met hun geld gebeurt”, aldus de ICCO-medewerker.

Dan-Church-Aid onderzoekt op dit moment de verdwijning van 840.000 gulden van de in totaal 7.2 miljoen die deze Deense hulporganisatie aan Boesak geschonken heeft. 55.000 gulden zou Boesak in eigen zak hebben gestoken, 350.000 zou zijn uitgeleend aan een medewerker om er een huis mee te kopen. Op zich is dat laatste niet ongebruikelijk, verklaren Nederlandse hulpverleners. Ook de oprichting van een commerciële beleggingsmaaatschappij om meer geld uit de hulpfondsen te halen, is niet tegen de regels, mits het geld maar teruggeploegd wordt in het goede doel, aldus ds. Boer. Dan-Church-Aid weigert 'in deze fase' elk commentaar.