Plan voor kerkelijke waarnemers Rwanda

LEUSDEN - De Stichting oecumenische hulp (SOH) wil zo snel mogelijk hulpverleners uit Nederland als mensenrechtenwaarnemers naar Rwanda sturen. SOH-medewerker H. van Apeldoorn riep afgelopen zaterdag op een bijeenkomst van zendelingen die in Rwanda gewerkt hebben alvast mensen op om zich als vrijwilliger te melden.

Ongeveer 70 mensen waren in het Dienstencentrum van de gereformeerde kerken in Leusden bijeen gekomen om overleden collega's en vrienden in Rwanda te herdenken.

Het zou voor het eerst zijn dat de kerken mensenrechten-waarnemers sturen naar een oorlogsgebied. Doorgaans sturen de Verenigde Naties dergelijke afgevaardigden. Volgens Van Apeldoorn willen de kerken niet wachten op initiatieven van de VN, wel willen ze eventueel in een later stadium samenwerken.

Omdat het om een gevaarlijke missie gaat zal de SOH hoge eisen stellen aan de waarnemers. Van Apeldoorn: “We zoeken mensen die de taal spreken en die eerder in Rwanda gewerkt hebben. Ze moeten zeer voorzichtig te werk gaan willen ze niet zelf het slachtoffer worden van de moordpartijen.”

SOH-Nederland waarin de hervormde en de gereformeerde kerken participeren zal voor de uitvoering van dit plan samenwerken met de Wereldraad van kerken, de Lutherse wereldfederatie en verschillende andere Europese oecumenische hulporganisaties. Deze wereldwijde interkerkelijke samenwerking is onder de naam Church World Action Ruanda twee weken geleden opgericht, na een bezoek van de SOH aan vluchtelingenkampen in Rwanda, waaraan Van Apeldoorn deelnam.

Met neergeslagen ogen luistert E. Hellemans in Leusden naar de dwingende oproep van Van Apeldoorn. Zwijgzaam staat ze tussen een groep collega's die solidair de armen om haar heen hebben geslagen. Ze huilt. Ze begrijpt de noodkreet van Van Apeldoorn, maar ze heeft op dit moment het gevoel dat de oproep te laat komt. Voorlopig zal ze niet terugkeren naar Rwanda.

Als directrice van een verpleegstersschool werkte Hellemans vanaf het begin van de jaren zestig samen met Hutu's en Tutsi's. Deze zending startte destijds als een samenwerkingsverband tussen de Belgische protestantse kerken, de Gereformeerde kerken in Nederland en de Rwandese presbyteriaanse kerken. Hellemans vertrok als een van de laatste hulpverleners nog geen maand geleden vanuit Kirinda, een klein plaatsje ongeveer honderd kilometer van de hoofdstad Kigali naar Nederland. Wat ze heeft meegemaakt kan ze nog niet vertellen. Daarvoor zijn de herinneringen nog te vers. Moedeloos mompelt ze: “Ze richten een hel aan met hun zelfgemaakte speren en messen. Ik was erbij. Verschrikkelijk.”

Naast haar zit een 34-jarige Rwandees die zijn naam liever niet wil noemen. Hij is Tutsi en samen met Hellemans gevlucht naar Nederland. Momenteel zit hij in een asielzoekerscentrum. “Ik ben gered uit het land van moordenaars. Nooit wil ik meer terug. Wat daar is gebeurd kan ik niet onder woorden brengen.”

Samen bezoeken ze de herdenkingsdienst die in de kapel van het Dienstencentrum wordt gehouden. Een van de zendelingen leest voor uit Klaagliederen. De groep zit in een grote kring rond een tafel met daarop een lint in de vorm van een kruis. Om de beurt mogen de mensen op dit kruis een waxine-kaarsje leggen voor de overleden collega's.

Frustratie

Behalve het verdriet om de Rwandese overledenen overheerst bij sommigen ook teleurstelling en frustratie. Ds L. R. Krol, Afrika-secretaris van de gereformeerde kerken: “De kerken hebben in Rwanda gefaald. We hebben de leiders van der strijdende partijen op politiek niveau wel bij elkaar gebracht, maar op plaatselijk terrein hebben we het tribalisme onderschat”, aldus de ontroerde predikant. “Vijfentwintig jaar hebben we een muur gebouwd van vrede en gerechtigheid. Alles is vernietigd. We moeten weer helemaal opnieuw beginnen. En dat is niet voor de Afrikanen, maar ook voor ons vreselijk frustrerend.” Overigens bestreed Krol de opvatting dat het effect van de gereformeerde zending in Rwanda “nul komma nul procent” zou zijn geweest.