Onheilsprofeten kunnen hun gelijk niet bewijzen

De 'millenniumbug' heeft het feest niet bedorven. Waar deskundigen of onheilsprofeten tot voor kort een veelkoppig monster zagen, blijkt niets, of niets meer, te zijn. Dankzij ons en de miljardeninvesteringen, zeggen de computerspecialisten. En er is niemand die het tegendeel kan bewijzen.

Meer dan duizend miljard gulden heeft wereldwijd de strijd tegen het millenniumprobleem gekost. Een onvoorstelbaar bedrag, voor een speurtocht naar twee missende cijfers in de weergave van jaartallen in computerprogramma's. Waar 2000 had moeten komen te staan kon de computer wel eens 1900 lezen, om vervolgens de wereld te terroriseren met foute AOW-uitbetalingen en op hol geslagen kernraketten.

Alom opluchting dus, maar toch vreet er iets. Jan Timmer, voorzitter van het millenniumplatform dat het naderende onheil in Nederland zo krachtdadig heeft bestreden, toonde zich natuurlijk content. Maar hij kon op de radio nauwelijks verhullen dat het van hem wel iets minder vlekkeloos had gemogen. Want raar was het wel dat zelfs landen die er geen cent in hadden gestoken ook zonder problemen wegkwamen. Was er wel een probleem?

Zeker, er waren incidenten. Hier een ziekenhuisapparaat dat de hik had, daar een stralingsmeter in een kerncentrale die verkeerd uitsloeg. In Italië gaf een torenklok de verkeerde uren aan en in Gambia schijnen een paar machines van de overheid raar te doen. Probleempjes met computers, zoals die zich elke dag en elke nacht veelvuldig voordoen. Geen bewijs voor rampen.

De automatiseerders die zich de afgelopen twee jaar in het zweet hebben gewerkt, wisten dat ze het nooit goed zouden doen. Als dit weekeinde de computers massaal op hol waren geslagen, hadden ze te horen gekregen dat ze voor dat dure geld hun werk niet goed hadden gedaan. Nu er niets gebeurt, vraagt iedereen zich af of we die biljoen gulden niet beter hadden kunnen besteden. We hebben meer dan drieduizend systemen getest, meldde op oudejaarsavond de directeur van een ziekenhuis trots. Dat is mooi, maar is er ook wat gevonden?

Daar horen we nauwelijks iets over. Welke rampen zijn er eigenlijk voorkomen, hoeveel serieuze bedreigingen zijn er aangetroffen en onschadelijk gemaakt? We moeten de industrie van de informatie- en communicatietechnologie (kortweg de ict) maar geloven. De gemiddelde regering, laat staan de gemiddelde burger, kan de problematiek niet meer doorgronden.

De president-commissaris van een groot bedrijf ziet zich tegenwoordig genoodzaakt een onafhankelijk adviesbureau in te huren om de voorstellen, eisen vaak, van de eigen ict-afdeling op waarde te kunnen schatten.

De werktuigbouwkundig ingenieur die een groot deel van de vorige eeuw de grenzen en de richting van veel ontwikkelingen kon bepalen, is vervangen door de informatiedeskundige. Dat weerspiegelt zich ook in de snel toenemende financiële macht van deze sector. Het afgelopen jaar zijn de koersen van ict-aandelen duizelingwekkend snel gestegen. Al die millennium-dollars moeten tenslotte ergens naar toe zijn gegaan en het stikt in deze bedrijfstak van de miljonairs en miljardairs. De rijkste man ter wereld, Bill Gates, bepaalt de softwarewetten voor 95 procent van de computers in bedrijven, overheidsgebouwen en bij ons thuis.

Een jaar geleden zei Jan Timmer, als voorzitter van het millenniumplatform, in Trouw: ,,Niettemin zet dit probleem me wel aan tot filosofische overpeinzingen. We leven in een tijdperk waarin we afhankelijk zijn van de computer, en in een veel grotere mate dan we ons realiseerden. Dat komt nu aan het licht.''

Wat nu vooral aan het licht komt, is de grote afhankelijkheid van de ict-industrie.

De wereld is er nog niet van af. Want we mogen vooral niet te vroeg juichen, waarschuwen Bill Gates cs. Vandaag kan het alsnog fout gaan omdat veel bedrijven nu pas de computer aanzetten. En anders wel op 6 januari (toen begon in 1900 het weekeinde), op 29 februari (weet de computer wel dat dit een schrikkeljaar is?) of op 10 oktober (de eerste 8-cijferige datum van het jaar).

Het eerste verzet van overheden, directies én burgers tegen teveel afhankelijkheid is al te bespeuren. In de VS is de politiek in de tegenaanval gegaan, door het monopolie van Gates voor de rechter ter discussie te stellen. Microsoft, het bedrijf van Gates, is echter vooral bang voor een omslag in de publieke opinie.

Ook de consument wordt mondiger. 'Het ligt aan de computer' wordt niet meer geaccepteerd als bureaucratisch excuus. 'Dan zorgt u maar dat het niet aan de computer ligt', is tegenwoordig het antwoord. Maar dat is precies wat we gedaan hebben, zal Timmer zeggen. Er is niemand die dat kan bestrijden, maar er is ook niemand die kan narekenen of dat voor de juiste prijs was.