Voor Ruslands vrouwen is het huwelijk 'slapen met de vijand'

MOSKOU - “In Rusland is het traditie dat een man zijn vrouw slaat. Als je haar slaat, betekent dat dat je van haar houdt. Er bestaat een Russische uitdrukking: 'Houd van je vrouw als van je ziel, schud haar door elkaar als een perenboom'.”

Vrouwen die problemen hebben in hun gezin, kunnen in Moskou terecht bij een speciale vertrouwenstelefoon. En volgens Jelena Potapova, coördinatrice van deze lijn, zijn dat er veel. “Veel vrouwen denken dat huiselijk geweld normaal is”, zegt ze. “Dat hebben hun oma's meegemaakt, hun moeders, hun zussen, iedereen. Maar het is niet normaal.” De omvang van het probleem blijkt uit de officiële statistieken. In 1994 overleden in Rusland 15 500 vrouwen tengevolge van mishandeling door hun echtgenoot.

Daarom bracht het Crisiscentrum voor Vrouwen dat in 1992 in Moskou werd opgericht, het probleem via interviews en publikaties onder de aandacht van de Russen. Anderhalf jaar geleden kreeg het centrum een vertrouwenstelefoon. Op werkdagen kunnen vrouwen van 's ochtends negen tot 's avonds negen bellen om hun hart te luchten en advies te vragen. Gemiddeld bellen er tweehonderd vrouwen per maand, zo'n tien tot vijftien per werkdag.

Volgens Jelena komt de helft van de telefoontjes van rijke vrouwen. “Het is een mythe dat vrouwen alleen worden geslagen door alcoholisten, dat alleen in arme gezinnen geweld voorkomt. Maar ons belden bijvoorbeeld de echtgenote van een fabrieksdirecteur, de echtgenote van een parlementslid en vrouwen van 'nieuwe zakenmannen'. Deze rijke vrouwen hebben alles, maar tegelijkertijd helemaal niets, zo zeggen we dat. Zij zitten gevangen in een gouden kooi.”

De problemen van de rijke vrouwen verschillen van die van de massa. Eenzaamheid en afhankelijkheid zijn naast mishandeling, hun grootste problemen. Hun echtgenoten willen niet dat zij werken, dat past niet bij hun status. 'Waarom zou je werken, ik verdien drie keer zo veel als jij zou kunnen!', heet het dan. Dat maakt de vrouwen totaal afhankelijk en ze verliezen hun eigenwaarde. 'Wie ben ik nu eigenlijk nog?', vragen ze zich af.

Jelena Potapova: “Hij is de baas. En dan, als ze thuis zitten, verliezen ze ook nog hun vriendinnen. Want de man vindt het niet leuk als ze bij hem thuis komen. En als ze zelf de deur uitgaat, zegt hij dat ze een slechte moeder is. Dus de vrouw raakt zo volledig geïsoleerd.”

“Voor die vrouwen zijn wij vaak de laatste hoop. Zij kunnen hun problemen met niemand anders delen. Ze willen hun moeder geen verdriet doen en voor hun schaarse vriendinnen moeten ze respectabel blijven. Wanneer ze hun wel vertellen dat hun man hen slaat, worden ze niet geloofd. 'Het is zo'n goede man, hij heeft zo'n belangrijke positie, hij verdient zo veel geld. Jullie kunnen een auto kopen, alles! Het zal je eigen schuld wel zijn.' En wanneer ze vertellen dat ze over een scheiding denken, verklaren de vriendinnen hen voor gek. 'Wat moet je? Zonder geld, zonder huis, je hebt iemand nodig!' En dat is precies wat die vrouwen denken: ik heb iemand nodig, maar niemand heeft mij nodig.”

Jelena vertelt dat het tegenwoordig in Rusland steeds vaker voorkomt dat vrouwen geen baan meer hebben en dat de problemen daardoor toenemen. “Voor de perestrojka werkten heel veel vrouwen in Rusland. Het was een prestige-zaak om niet te werken, een privilege van de rijke mensen. Maar als een vrouw wèl werkte, dan voelde ze zich vrij en kon ze daar haar eigenwaarde aan ontlenen. En nu, met die werkloosheid tegenwoordig, willen ze vrouwen weer bij hun gezinnen hebben. Dat is het beleid. Maar vrouwen krijgen het daardoor slechter”, zegt ze.

De belangrijkste taak van de zeven consultantes die de vrouwen te woord staan, is luisteren. “Verder leggen ze de vrouwen uit, dat wat er met hen gebeurt niet normaal is. Dan moeten de vrouwen zelf beslissen wat ze willen doen om de situatie te veranderen.” Wanneer de vrouwen weer willen gaan werken, kunnen ze bij het crisiscentrum een cursus volgen die hen daarop voorbereidt. Verder biedt het centrum gratis advies van psychologen en wanneer de vrouwen een scheiding willen, kunnen ze daarbij juridische bijstand krijgen.

Juristen zijn er ook voor vrouwen die een aanklacht tegen hun man in willen dienen. “Maar dat zijn er niet veel. De vrouwen zijn bang dat hun man hen achterna zal komen en hen dan weer zal mishandelen.” Bovendien gebeurt het zelden dat een vrouw de zaak tegen haar man wint. De rechter kiest meestal de kant van de man.

Jelena kent slechts één geslaagde rechtszaak. Dat was een vrouw van een politieman. “Hij mishandelde haar zo dat de gevolgen niet zichtbaar waren. Professioneel dus. Voor één keer gaf de rechter de vrouw gelijk.”

Ook wanneer vrouwen met hun klachten naar de politie gaan, krijgen ze vaak nul op het rekest. “De politie mengt zich liever niet in wat zij beschouwen als familiekwesties. Het gezin moet zijn eigen problemen maar oplossen”, zegt ze.

Volgens Jelena is de mishandeling van vrouwen de laatste jaren toegenomen. Mishandeling kwam vroeger, tijdens het communisme, minder voor. “Als de man communist was, of gewoon bij een groot bedrijf werkte, kon de vrouw naar het partijcomité gaan en zeggen: 'Alstublieft, praat met mijn man. Wanneer hij op zijn werk is, is hij een hele respectabele man, maar thuis kan hij zich niet gedragen.' Dan werd de man door het partijcomité op het matje geroepen. En voor de man was dat verschrikkelijk. Hij moest zijn reputatie hooghouden. Dat had een positieve invloed op de relaties in de Russische gezinnen. En nu zijn de communisten er niet meer. Je kunt nergens meer klagen. Het communisme was voor de bescherming van het gezin een heel goed systeem. Díe rol zullen wij nooit kunnen vervullen.”