Heide werd grasland en wordt nu dras land

Alleen de naam herinnert nog aan de bloeiende heide die ooit het landschap domineerde. Rond 1900 is de Bleeke Heide ontgonnen en omgezet in een intensief beweid grasland.

Vorig jaar echter kreeg het voormalige heidegebied in het gebied van de Chaamse Beken een nieuwe bestemming. Drie verdwenen vennen werden hersteld en er zijn poelen en drassige delen gegraven.

Het waterschap Mark en Weerijs plaatste een eenvoudige stuw, waardoor de Bleeke Heide het water van een van de beken weer kan vasthouden. In de winter staat zo'n dertien hectare onder water; nu, aan het eind van de zomer, staat nog twee tot drie hectare blank.

De Bleeke Heide is een voorbeeld van wat de Commissie Waterbeheer 21ste eeuw als eerste stap van het nieuwe waterbeheer ziet: het vasthouden van zoveel mogelijk water in het brongebied. In het stroomgebied van de West-Brabantse rivieren de Mark, de Dintel en de Vliet komt dat neer op het weer laten infiltreren van water in de bodem en het herstel van vochtige heiden, vennen en beekdalen.

Het water in de Bleeke Heide heeft een grote aantrekkingskracht voor vogels: in de vennen en op de drassige graslanden drijven en zitten honderden vogels. Guido Stooker van Staatsbosbeheer: ,,In het voorjaar trekt het gebied weidevogels en tijdens de najaarstrek fourageren en rusten hier steltlopers en eenden. Dit jaar hebben in de Bleeke Heide grutto, wulp, scholekster, kievit, tureluur, kluut en zomertaling gebroed.''

Begin vorig jaar liet Staatsbosbeheer, bij de viering van het honderdjarig bestaan, staatssecretaris De Vries (verkeer en waterstaat) weten graag invulling te willen geven aan de wens om natuurontwikkeling te combineren met de behoefte aan het vasthouden, opvangen en bergen van water.

Tegelijkertijd ontstond bij de West-Brabantse waterschappen vanwege de verdroging en de hoogwaterproblematiek van de Mark (die leidde tot overlast in de singels van Breda) de behoefte aan 'ruimte voor water'.

Viktor Witter van het Hoogheemradschap West-Brabant: ,,De relatie tussen de Mark, de Vliet en de Dintel enerzijds en het landschap anderzijds is na de Tweede Wereldoorlog sterk verstoord: de waterlopen waren rechtgetrokken en uitgediept. We hebben te veel gedacht dat alles maakbaar was; als waterbeheerder waren we te snel geneigd ja te zeggen tegen de eisen van de landbouw en de verstedelijking.''

,,Nu willen we natuurlijke processen als meandering, verschil in stroomsnelheden en natuurlijke oeverontwikkeling weer een kans geven.''

De zes betrokken organisaties en overheden (Staatbosbeheer, waterschappen, provincie en de ministeries van landbouw, natuurbeheer en visserij en verkeer en waterstaat) hebben het afgelopen jaar alle projecten en initiatieven in het stroomgebied van de Mark, Vliet en Dintel samengebracht onder de noemer West-Brabant Rivierenland.

Vanuit dit overleg zal de komende jaren de uitvoering van 19 projecten in de regio worden gestimuleerd.

Het gaat onder meer om de aanleg van nieuwe bergboezems (naast de drie bestaande boezems van 450 hectare samen) voor de opvang van afvoerpieken, het inrichten van natte graslanden, het vertragen van de afvoer van beken door meandering (het opnieuw laten kronkelen) en het herstel van de 'uiterwaarden' van de Mark met stromende nevengeulen en natuurlijke moerassen. Een belangrijk voordeel is dat het merendeel van de gronden die voor de projecten nodig zijn, al natuurgebied is of is aangewezen als natuur binnen de grenzen van de ecologische hoofdstructuur, het samenhangend netwerk van natuurgebieden en verbindingszones dat Nederland over 20 jaar moet bedekken.

Een van de negentien projecten is Bieberg, een gebied van vijftig hectare ten zuiden van Breda. Bieberg ligt in de middenloop van de Mark die daar een verval van een meter kent.

Het is de bedoeling een 'bypass' te maken met een vistrap waardoor zich weer een natuurlijke visstand kan ontwikkelen. Een oude, afgesloten mander wordt weer aangetakt.

Bieberg wordt daardoor een uitermate geschikte plek voor een moerassige laagte waar bij hoge afvoeren tijdelijk water kan worden geborgen.

Omdat Staatsbosbeheer recent een melkveebedrijf heeft aangekocht, kan waarschijnlijk volgend jaar al met de werkzaamheden worden begonnen. Bieberg wordt dan, tussen het Mastbos en het Ulvenhoutse bos, een knooppunt van natuur, waterbeheer en recreatie.