Bolkestein maakt blazoen smetvrij

DEN HAAG - VVD-leider Bolkestein maakte gisteren in de Tweede Kamer opzichtig een diepe knieval en deed dat zonder blikken of blozen, bijna onverstoorbaar. De intrigerende vraag is waarom.

Bolkestein is op dit moment een machtig man in de Nederlandse politiek. Hij domineert al geruime tijd het politiek debat en boekte twee weken geleden bij de statenverkiezingen de grootste overwinning uit de historie van zijn partij. Sommigen beschouwen hem als de schaduwpremier van Nederland en bijgevolg als een serieuze kandidaat voor het premierschap in een volgende regeerperiode.

De aanhang die hij bij de statenverkiezingen mobiliseerde, biedt daarop reële kansen. Zelf houdt hij die boot tot nu toe af. Op de vraag van een Parool-verslaggever naar zijn beschikbaarheid voor het premierschap, antwoordde hij enige weken geleden: “Mag ik die beker aan mij laten voorbijgaan?”

Geen duidelijk 'nee', en historisch gezien het antwoord van iemand die weet dat de beker onvermijdelijk op hem af komt. Hij heeft ook al eens gezegd dat Nederland een leider nodig heeft van het type Charles de Gaulle, een papa-figuur, en liet daarbij doorschemeren zichzelf in die rol te zien.

Deze machtige politicus ging gisteren niettemin zonder omhaal door de knieën. Nee, hij wilde geen verdere verscherping van het toelatingsbeleid, geen beperking van de toestroom van gezinsherenigers, geen gedwongen spreiding van immigranten over het land. Hij stond onverkort achter het beleid dat hij de afgelopen zomer met Kok en Van Mierlo in het paarse regeerakkoord vastlegde. Hij had zelfs vertrouwen in dat beleid en de effecten daarvan.

Al deze uitspraken klonken, zacht gezegd, nogal geforceerd na zijn optreden in de afgelopen weken, dat sterke overeenkomst vertoonde met de wijze waarop hij in de campagne voor de Kamerverkiezingen met het thema vreemdelingen omging: het lanceren van ideeën en suggesties die al staand beleid zijn, of niet kunnen vanwege strijdigheid met de grondwet of internationale verdragen.

Geforceerd of niet, feit is dat Bolkestein de buiging maakte. Hij moest ook wel, wilde hij de coalitie niet in gevaar brengen. PvdA-fractieleider Wallage en vice-fractievoorzitter Groenman van D 66 lieten er geen twijfel over bestaan, dat zij een Alleingang van de VVD op dit gevoelige beleidsterrein niet langer zouden dulden. Het leverde het nieuwe staatkundige fenomeen op van een interpellatie, waarin niet de regering, maar een Kamerlid ter verantwoording werd geroepen.

Bolkestein maakte andermaal duidelijk, dat ook hij het kabinet de rit volledig wil laten uitzitten. Dat hij inbond kan daarom louter uit dat politieke oogmerk worden verklaard. Bovendien telde zwaar mee, dat hij de VVD-ministers in het kabinet, vice-premier en minister voor minderhedenzaken Dijkstal voorop, niet in de kou kon laten zitten. Maar dat is vermoedelijk toch niet de volledige verklaring.

Gezien de ondubbelzinnigheid van zijn uitspraken gisteren, kan ook de conclusie worden getrokken, dat Bolkestein zo snel mogelijk àf wil van het beeld dat de VVD sinds de verkiezingsdag aankleeft, dat van de partij die allerlei onlustgevoelens en xenofobe sentimenten in de samenleving heeft gemobiliseerd. Bolkestein bagatelliseerde dan ook de opmerkingen die hij in de campagnetijd had gemaakt.

Dat 'het land' daarvan een bepaalde indruk had gekregen, tsja, hij had het land niet in de hand. Hij had slechts zijn zorgen geuit, bijvoorbeeld over de gettovorming in de grote steden, en die zorgden spoorden met waarschuwingen van het respectabele Sociaal en cultuurplanbureau. Aan zijn intenties mocht niet worden getwijfeld, die waren 'loepzuiver'.

De VVD was, kortom, een respectabele en fatsoenlijke partij. Het leek daarom wel of Bolkestein opgelucht was, dat hij zich zonder reserves achter het kabinetsbeleid kon scharen en daarmee als het ware elke smet op het blazoen van de VVD kon afwerpen.

De komende tijd zal moeten blijken of de recidivist werkelijk tot inkeer is gekomen. Want wat blijft staan, is wat Wallage voorzichtig onder woorden bracht: “De VVD heeft niet de indruk weten te vermijden onzekerheid en angst in de samenleving politiek te gelde te willen maken.”