De Golan, de Golan en niets dan de Golan

Israëls ochtendkranten openden gisteren hun voorpagina's alsof de vrede met Syrië al beklonken was. 'Op weg naar de vrede- en naar de terugtocht uit de Golan', lazen de wit op blauw (Israëls nationale kleuren) gedrukte reuzenletters van Ma'ariev. Alleen de letters in de krant Jediot waren nog groter, maar met dezelfde strekking.

Het was dan ook geen toeval dat de belangrijkste commentatoren van beide kranten met exact dezelfde zin begonnen: ,,Iedereen weet waarom de bruid in het huwelijk treedt en iedereen weet hoe het vredesakkoord tussen Israël en Syrië er uit zal zien''.

Het vredesoverleg tussen Israël en Syrië begint inderdaad bij het einde. De uitkomst staat vast, net zoals die 22 jaar geleden vaststond toen de Egyptische president Sadat in Jeruzalem arriveerde. Hij had toen al de toezegging op zak dat hij de gehele Sinaï zou terugkrijgen.

Niemand in Israël heeft enige twijfel dat premier Barak Syrië de teruggave van de gehele Golan heeft toegezegd. Wat dat betreft geloven de Israëliërs eerder de Syrische pers, die gisteren het hervatten van het overleg beschreef als een grootse overwinning voor de standvastigheid van de Syrische leider.

Standvastig is Hafiz al Assad. Amerikaanse onderhandelaars gaven hem ooit de bijnaam 'ijzeren blaas'. Daarmee bedoelden ze de gave van Assad tot urenlange sessies zonder plaspauze. De ijzeren blaas is ook een metafoor voor Assads onverzettelijkheid. Van het begin af aan heeft hij de teruggave van de Golan geëist zonder ooit een druppeltje water bij de wijn te doen. Niet toen hij eind jaren zeventig woedend moest aanschouwen dat Sadat de weg van de verraders, de weg van de verzoening had gekozen. Niet toen hij zag dat ook de Palestijnen en Jordanië voor een akkoord met Israël kozen. Jarenlang was voor de man die in 1970 de macht in Syrië greep de militaire strijd de enige optie. Teruggave van de Golan was niet alleen een nationaal belang. Als minister van defensie in 1967 was Assad medeverantwoordelijk geweest voor dit schrijnende verlies.

Assad, over wiens gezondheid de wildste verhalen de ronde doen (diabetes, leukemie, hart), is ook altijd een realist gebleken. Toen eind jaren tachtig de wereldorde aan zijn metamorfose begon en de Sovjet-Unie als steunpilaar, militair, politiek en economisch, wegviel, veranderde Assad mee, langzaam, tergend langzaam zelfs. Hij koos, met moeite, voor de coalitie tegen Irak. Syrië maakte ook zijn opwachting bij de grote vredesconferentie in Madrid in 1991. Vanaf dat moment was duidelijk dat Syrië de militaire optie naar het tweede plan had geschoven en bereid was tot een historische verzoening met Israël.

De doorbraak aan de andere kant van de grens kwam in 1993, toen de toenmalige premier Rabin afstapte van zijn verkiezingsbelofte nooit en te nimmer de Golan te zullen opgeven. 'De mate van vrede zal gelijk zijn aan de mate van terugtrekking', sprak Rabin. De heilige militaire noodzaak de Golan te behouden, werd ondermijnd en nog wel door een premier die altijd veldheer was gebleven en de titel Meneer Veiligheid met trots droeg.

Of Rabin indertijd de volledige teruggave van de Golan met zoveel woorden heeft toegezegd, is voer voor de historici. Feit is dat Assad niet toen al heeft toegehapt. Het overleg liep vast, niet in de laatste plaats door toedoen van dezelfde man die het nu als premier mag hervatten. Ehoed Barak was eind 1995 door Israël uitgezonden voor een onderhoud met de Syrische opperbevelhebber Sjihabi. Het gesprek verliep rampzalig. Barak las hem de les over de veiligheidsmaatregelen die Israël eiste. De kans op een doorbraak was voorgoed verkeken toen na de moord op Rabin diens opvolger Peres besloot tot vervroegde verkiezingen. Syrië moest maar wachten tot na de verkiezingen. Alleen verloor Peres die schromelijk.

De nieuwe premier Netanjahoe liet het er niet bij zitten. Hij schakelde in het diepste geheim zijn rijke Amerikaanse vriend Ron Lauder (van de cosmeticagigant Estée Lauder)in. Lauder bracht tal van bezoeken aan het paleis in Damascus. Assad bleef bij zijn eis: de Golan. Hij eiste dat Netanjahoe met een gedetailleerde kaart zou komen. Netanjahoe dacht slim te zijn en wilde Syrië een kaart sturen met een heel kleine schaal en met lijnen die met een heel dikke viltstift getekend zijn, zodat het nog altijd open was voor interpretatie hoeveel Israël bereid was op te geven. Likoedleider Ariël Sjaron, toen minister van buitenlandse zaken, zegt dat hij er een stokje voor gestoken heeft. Waarmee een einde kwam aan de geheime onderhandelingen.

Ehoed Barak had al in zijn verkiezingscampagne duidelijk gemaakt dat hij de vrede zal brengen. Als oud hoofd van de militaire inlichtingendienst heeft hij er jaren 'Assad-studie' op zitten. Als kind was Barak ooit streekkampioen slotenkraken. Het 'kraken' van Assad was en is voor hem een uitdaging. Barak koos voor een dubbele aanpak. Hij overstelpte Assad met complimentjes, 'Assad is een groot en sterk leider, van een sterke natie', etcetera, etcetera. Tegelijkertijd riep Barak dat Israël zich uit Libanon zou terugtrekken met of zonder akkoord met Syrië. Daarmee dreigde hij Syrië voor het blok te zetten, want tot nu had juist Damascus Jeruzalem onder druk gezet via de strijd in het zuiden van Libanon.

Intussen oefenden ook de Amerikanen pressie uit. Voor Assad behelst de vrede met Israël veel meer dan de Golan. Het kan uiteindelijk leiden tot een toenadering tot het Westen. Assad hoopt ook op Amerikaanse (en Israëlische) erkenning van de Syrische rol in de regio en zijn belangen in Libanon, de voortuin van Syrië. Meer dan een miljoen van de 17 miljoen Syriërs verdienen daar hun brood. En dat is geen kleinigheid voor een land dat in de regio een politieke reus wil zijn, maar economisch een dwerg is.

Hoeveel Amerikaanse hulp er al aan Syrië en Israël is toegezegd, is niet bekend. Clinton is zeker bereid te betalen voor een succes, waardoor hij tenminste niet alleen de geschiedenis hoeft in te gaan als de overspelige president. Misschien zit er zelfs een Nobelprijs in.

Het scenario staat in ieder geval vast, de vraag is alleen of de spelers er zich ook aan zullen houden.