Onderzoek op wilsonbekwamen mag onder speciale voorwaarden

Van onze parlementsredactie DEN HAAG - Het kabinet wil in bijzondere gevallen medisch-wetenschappelijk onderzoek toestaan op mensen die onbekwaam zijn hun wil te uiten, zoals zuigelingen en demente bejaarden. Dat soort onderzoek op 'wilsonbekwamen' wordt in principe wettelijk verboden, twee uitzonderingen daargelaten.

Dit 'nee, tenzij'-principe staat in de wijzigingen die het kabinet voorstelt in het wetsvoorstel medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen. Deze voorstellen zijn gisteren naar de Tweede Kamer verstuurd.

Vanwege de grote kwetsbaarheid van wilsonbekwame patiënten keert het kabinet zich in beginsel tegen wetenschappelijk onderzoek met hen. Niettemin wil het kabinet dit onderzoek niet geheel onmogelijk maken, mits het nut heeft om nieuwe behandelingsmethoden of geneesmiddelen te toetsen die de zorg aan deze groep mensen aanzienlijk kunnen verbeteren.

Het wetsvoorstel geeft aan in welke gevallen een uitzondering mogelijk is. De eerste uitzondering betreft onderzoek waarvan de deelnemers zelf direct baat kunnen hebben, de tweede uitzondering onderzoek dat zonder de medewerking van wilsonbekwamen zelf niet gedaan kan worden en slechts verwaarloosbare risico's en minimale bezwaren met zich brengt.

Minister Borst (volksgezondheid) opperde deze uitzonderingen al eerder, in een vraaggesprek met het actualiteitenprogramma Studio RKK. Bij wijze van voorbeeld wees zij toen op de mogelijkheid medicijnen tegen dementie op wilsonbekwame bejaarden te testen.

Uitvoering van een onderzoek is slechts mogelijk na een positief oordeel van een ethische commissie. Zonder zo'n oordeel is het onderzoek strafbaar. De ethische commissie beoordeelt onder meer de noodzaak van het onderzoek. Zij gaat na in hoeverre het onderzoek nieuwe inzichten zal opleveren, of de inzet van mensen wel nodig is, of er een minder ingrijpend alternatief bestaat en of het belang van het onderzoek in verhouding staat tot de risico's en belasting voor de deelnemers. De toetsingscommissie gaat ook na of er voor de deelnemers schriftelijke informatie is, in begrijpelijke taal.

Voor deelname aan een medisch-wetenschappelijk onderzoek door wilsonbekwamen is toestemming vereist van familieleden of andere mensen die geacht worden namens de betrokken persoon te spreken. De deelnemer moet zo mogelijk ook zelf worden geïnformeerd.