EXAMENS 1995

Het eindexamen begint maandag. Voor 181 000 scholieren betekent dat: nagelbijten, slapeloosheid, ijsberen, de boeken nog eens inkijken - of toch maar niet meer. Negen van die 181 000 examenkandidaten volgt Trouw de komende weken op de voet. Ze zitten op school in Wageningen of Rhenen. Vandaag maken we alvast kennis, met Marc, Saskia, Sal, Joey, Lisette, Joyce, Charlotte, Emiel en Cindy.

Vooral het Wagenings - voor mavo, havo en vwo - is een beetje bekende school. Het is zo'n school waar “veel gebeurt”: veel toneel, veel muziek. Ze doen er ook veel aan project-onderwijs. Dat betekent bij voorbeeld dat je niet het ene uur biologie hebt en het andere uur aardrijkskunde. In plaats daarvan werk je aan een thema dat zowel met biologie als met aardrijkskunde te maken heeft.

Bijna twintig jaar geleden was dat nogal omstreden. In de Tweede Kamer werden er zelfs vragen over gesteld: gaat het wel goed, daar in Wageningen? Leren ze daar wel wat, met dat projectonderwijs? Is het er niet te links?

Bijna twintig jaar lijkt die bezorgdheid helemaal weg. Tegenwoordig moeten scholen juist een beetje meer overlaten aan de leerling. Dat de leraar eens ophoudt alle lessen helemaal vol te praten. Dat de school een “studiehuis” wordt.

Op de Scholengemeenschap Rhenen-Betuwe is een kun je mavo doen en (individueel) voorbereidend beroepsonderwijs. De school zit op twee plekken: in Rhenen en, aan de overkant van de rivier, in Kesteren. De VBO-poot van de school heeft twee afdelingen: verzorging en verkoop. Verkoop trekt zo'n beetje evenveel jongens als meisjes. Verzorging was van oudsher een echte meisjesrichting. Maar de tijden veranderen. Geleidelijk aan groeit het aantal jongens.

Op de School voor technische en dienstverlenende beroepen (STDB) in Wageningen doen ze precies wat die naam zegt. Ze hebben op die VBO-school vijf technische richtingen, en een verzorgende. De school heeft 450 leerlingen, van wie er nu zo'n 125 voor hun examen zitten. De STDB probeert een 'leefbare school' te zijn. Dat betekent bij voorbeeld dat ze er een leerlingenraad hebben. Dat zie je niet vaak, op een VBO-school.

MARC VAN DRIEL 18 JAAR

Examen: havo. Pakket: Nederlands, Engels, wiskunde B, natuurkunde, scheikunde en biologie. Gaat doen: Opleiding tot radio-diagnostisch laborant

“Misschien ligt het wel aan mij hoor, want 'Het Wagenings' is best een leuke school.” Marc van Driel (18) zal opgelucht zijn als hij z'n eindexamen havo op zak heeft. Niet alleen vanwege de zenuwen die nu al flink de kop opsteken, maar gewoon, omdat hij het wel gezien heeft op school. Na vier jaar mavo, een jaartje op de MLO (Middelbare laboratorium opleiding) en na de twee jaar havo die hij nu achter de rug heeft, is het tijd voor iets praktisch, vindt Marc. “Als ik slaag, ga ik in Nijmegen een opleiding tot radio-diagnostisch laborant volgen. Dan moet ik eerst een paar maanden naar naar school, en daarna in totaal 18 maanden stage lopen in het ziekenhuis. Ik kom dan te werken op de röntgenafdeling. Mij lijkt het ideaal. Ik wilde altijd al iets in de gezondheidszorg doen, en de combinatie met het technische vind ik erg leuk.”

Marc is al een beetje zenuwachtig voor de examens, maar verwacht wel te slagen. Alleen Nederlands en Engels, daar ziet hij tegenop. “Aan Nederlands heb ik echt een hekel, boeken lezen en gedichten, vreselijk. En misschien dat ik voor Engels een vijf haal.”

Over examenstunts en -feesten kan hij niet veel zeggen. “Of ik een feest geef moet ik nog zien. En over de stunt weet ik niet veel. Ze organiseren altijd veel op onze school, maar zelf heb ik daar nooit zo aan meegedaan.”

SAL KROONENBERG 18 JAAR

Examen: VWO. Pakket: Nederlands, Frans, Duits, Engels, wiskunde A, natuurkunde, scheikunde, biologie. Gaat doen: nog onbekend

Sal Kroonenberg (18) zit met z'n hoofd eigenlijk al half in Costa Rica, waar hij na het VWO-examen samen met een vriend een half jaar naar toe gaat. Om Spaans te leren en te werken. “En het is natuurlijk ook een soort vakantie.” Onderdak heeft hij nog niet, de school is wel al geregeld. Via z'n vader, die veel in het buitenland zit.

Ook daarna gaat het freeweelen min of meer door. “In het voorjaar ga ik waarschijnlijk met een groepje leerlingen en de toneelregisseur van 'Het Wagenings' een paar maanden in Zuid-Frankrijk zitten om een stuk te repeteren. Wat ik daarna ga doen, weet ik nog niet.”

Maar eerst nog even slagen. Sal lijkt relaxed. “Voor m'n rij-examen vorige week was ik veel zenuwachtiger.” Hij heeft acht vakken, waarvan hij er in noodgevallen een kan laten vallen. “Achteraf heb ik wel spijt van m'n pakket, vooral van de B-vakken. Mijn interesse ligt toch heel ergens anders.” Hij twijfelt of hij verder wil gaan met theater. “Het sfeertje van de theaterwereld staat me eigenlijk niet zo aan.”

Hij is blij om van 'Het Wagenings' te vertrekken, waar hij de sfeer tot de derde klas erg leuk vond. “Toen zijn we gefuseerd met de Mavo, werd het echt een fabriek. Ook is er nu een vervelende rector die alles op papier voor zich wil hebben. Onder zijn 'regime' is het uiterlijk van de school veel onpersoonlijker geworden. Vroeger hingen er oude houten bordjes waarop de klaslokalen werden aangeduid. Nu een soort witte blokken, het lijkt wel een ziekenhuis.”

JOEY TIGGELMAN 16 jaar

Examen: VBO Pakket: Alle examens installatietechniek, Nederlands, Engels, wiskunde, natuurkunde. Gaat doen: specialisatie in de installatietechniek

Het praktijkexamen installatietechniek - “zeg maar loodgieterswerk” - heeft Joey Tiggelman al achter de rug. “Ik moest een hoekdakgoot maken en dat had ik nog nooit gedaan. In een keer alles op maat knippen, vouwen en helemaal solderen. Dat was behoorlijk lastig.”

Joey zit op de School voor technische en dienstverlenende beroepen (STDB) in Wageningen. Er komt nog één praktijkexamen, lassen, maar dat is wel in de lessen voorbereid. Joey ziet wel op tegen het examen wiskunde. Gelukkig heeft hij een vriend die daar heel goed in is. “Hij helpt me er mee. Ik moet een zes halen, dan heb ik genoeg compensatie.”

Toch zit Joey niet voortdurend achter de boeken. Hij is deze weken nog regelmatig wezen stappen in Wageningen, of naar zijn vriendin in Ede geweest. Over z'n schooltijd is hij best tevreden, maar is toch opgelucht dat hij er weg kan. Joey gaat zich verder specialiseren in de installatietechniek op het Rijn-IJsselcollege in Arnhem: vier dagen werken, in dienst van een bedrijf, en een dag in de week naar school. Daar kan hij op de brommer naar toe, thuis blijven wonen bevalt hem eigenlijk wel goed. “Het is ook veel te duur, want zoveel ga ik nou ook weer niet verdienen.”

Maar voor het zover is eerst nog examen, en dan een feest. “,Als ik geslaagd ben ga ik zeker met een paar vrienden samen iets organiseren.”

LISETTE DE JONG 16 JAAR

Examen: VBO. Pakket: Nederlands, Duits, Engels, verkooppraktijk, bedrijfseconomie, economie. gaat doen: Schoevers

Vorige week stond Lisette de Jong (16) nog een dag op de beurs, folders uit te delen voor het organisatiebureau van haar vader. “Het was niet zo druk en erg warm. Ik heb maar wat boeken meegenomen en heb daar alvast zitten studeren.” Toch vond ze het leuk, die beurs. Met mensen omgaan ligt haar wel.

Lisette doet de verkoop-richting VBO op de SG Rhenen. Voor de meeste examenvakken moet ze twee boeken verstouwen, dus is ze maar vroeg begonnen. Na lang nadenken zegt ze dat ze Duits waarschijnijk het moeilijkste vak vindt. “Je hoort die taal niet zoveel om je heen als Engels. Ik ben er wel eens op vakantie geweest, maar dan praat je toch meer met de mensen met wie je bent gekomen.”

Achteraf heeft Lisette er spijt van dat ze niet nog één vak op C-niveau heeft gekozen, dan had ze namelijk een mavo-diploma gehaald. “Ik kan nu maar een richting kiezen bij Schoevers in Utrecht, waar ik volgend jaar heen ga. Dat is een eenjarige opleiding tot secretarieel medewerker.”

Het afscheid van haar school kost haar wel moeite, vooral vanwege de vriendschappen. “Ik heb echt een hele leuke tijd gehad, met veel mensen een hechte band gekregen en hele leuke vriendinnen. 'Kon ik ze maar meenemen', denk ik wel eens, want niemand gaat hetzelfde doen als ik.”

JOYCE VAN DEN HELDER 16 JAAR

Examen: mavo. Pakket: Nederlands, Engels, Duits, Frans, aardrijkskunde, economie Gaat doen: CIOS

Flauw, vindt Joyce van den Helder. De eindexamenstunt op de SG Rhenen ging niet door omdat de directeur alle plannen afkeurde. “Eerst waren er twee strippers ingehuurd. Dat mocht niet. Daarna was er een plan met eieren gooien. Dat mocht ook niet. Uiteindelijk zou er een mechanische rodeo-stier komen, maar dat was vorig jaar al gedaan. Toen hebben de examenleerlingen gezegd: 'laat dan maar zitten'. Dus is er helemaal niets gebeurd.”

Joyce (16) is al twee weken bezig met leren. Ze moet goede cijfers halen om te slagen voor het Mavo-examen, en ze wil straks naar het CIOS, de opleiding tot sportleraar in Arnhem. Joyce heeft al twee tests achter de rug, die ze goed doorstaan heeft. Ze moest laten zien hoe goed ze kon zwemmen, basketballen, handballen, turnen, hardlopen, tennissen. “Op 18 mei is de loting, het zou zonde zijn als ik werd ingeloot, en toch mijn examen niet haal. Daarom ben ik nu al begonnen.”

Vooral bij economie staat Joyce er slecht voor. “Maar ik kon deze week nog naar school om vragen te stellen in de klas, dus daar heb ik maar gebruik van gemaakt. Thuis zijn ze ook heel behulpzaam, ik kan alles vragen. Mijn oudere broer van achttien werkt al in een groente- en fruithandel. Maar hij weet nog wel hoe het was toen hij eindexamen deed.”

CHARLOTTE DIJKSTRA 19 JAAR

Examen: VWO. Pakket: Nederlands, Engels, geschiedenis, aardrijkskunde, wiskunde A, economie I en II, tekenen. Gaat doen: Culturele en wetenschapsstudies

Charlotte Dijkstra (19) heeft vorig jaar goed leren rekenen, toen ze zakte - op tweetiende punt te weinig voor economie II. “Daar had ik helemaal niet op gerekend, want ik stond er redelijk voor. Als iemand mij met Kerst had verteld dat ik zou zakken had ik hem of haar voor gek verklaard. Maar mijn drie kritieke vakken, waarvoor ik ook nog een lagere waardering kreeg van de tweede corrector, hebben me de das om gedaan.” Een stortvloed van getallen volgt. Charlotte weet alle cijfers in tienden en hoe het met welk tentamen misliep nog uit haar hoofd.

Dit jaar heeft ze een “soort veligheidssysteem” ingebouwd: een achtste vak (tekenen) kiezen, zodat ze er één uit kan gooien als het misgaat. Toch heeft ze zich verkeken op het werk dat voor tekenen verzet moet worden. “Het was hartstikke leuk, echt waar, maar ik had gedacht er iets makkelijks bij te nemen. Dat viel dus vies tegen. Het was ook niet te vergelijken met de Havo, waar ik ook tekenen heb gedaan.”

Charlotte wil in Maastricht Culturele en wetenschapsstudies gaan doen, een studie die ze nog niet in één zin kan omschrijven, maar waar ze wel veel zin in heeft. “Ik weet wel dat ik er waarschijnlijk geen wereldbaan mee krijg, maar je kunt beter gelukkig worden dan alleen voor een beroep kiezen.”

Ze wil naar Maastricht omdat ze daar 'probleemgericht' onderwijs geven. “Dat lijkt op het projectonderwijs dat wij op 'Het Wagenings' gehad hebben, en dat vond ik altijd erg leuk. Ik houd namelijk erg van praten!”

EMIEL KUINDERSMA 16 JAAR

Examen: mavo. Pakket: Nederlands, Engels, aardrijkskunde, wiskunde, natuurkunde, scheikunde, biologie. Gaat doen: havo

Emiel Kuindersma (16) hoeft nog geen afscheid te nemen van zijn school, 'Het Wagenings', want na z'n Mavo-examen stroomt hij gewoon door naar het Havo. Dat zal ook wel lukken want hij staat er goed voor, zegt hij. Emiel kan dan ook geen enkel vak verzinnen waar hij straks bij de examens de zenuwen van zal krijgen.

Toch gaat hij nog wel even flink leren. Emiel heeft een soort schema gemaakt. “Maar ik ben niet van plan om al vanaf acht uur 's ochtends achter m'n bureau te gaan zitten en er pas om vijf uur weer achter vandaan te komen. Er moet ook tijd zijn voor andere dingen. Zeker als het mooi weer is.”

Emiel, die al zes jaar gitaar speelt en drie keer per week hockeyt, is van plan na de eindexamens een baantje te gaan zoeken. “Om de vakantie te kunnen betalen. Ik ga eerst een week met negen vrienden en vriendinnen van school naar Terschelling, kamperen, dat wordt vast heel gezellig. Na die week komen m'n ouders, en ga ik met hun verder.” Z'n ouders houden best rekening met hem, nu hij voor de eindsprint staat, zegt Emiel. “Ze zeggen niet van 'doe je wel genoeg?', maar vragen of ze me kunnen helpen. Maar dat doen ze eigenlijk altijd al.”

SASKIA VAN DE WEERD 16 JAAR Examen: VBO. Pakket: Alle vakken consumptieve techniek, Nederlands, Engels, natuurkunde, bedrijfsadministratie. Gaat doen: Middelbare hotelvakschool.

Saskia van de Weerd werkt ook straks, tussen de examens door, gewoon bijna elke dag in eetcafé 'De Serve' in Wageningen. Daar serveert ze koffie, frisdrank, uitsmijters, broodjes. “Ik heb daar eerst stage gelopen en dat ging goed. Nu heb ik er een baantje gekregen. En m'n baas houdt rekening met de examens. Ik heb een heel schema gemaakt van wat ik moet doen, en ik heb het geluk dat ik heel makkelijk leer, dus dat kan allemaal best.”

Saskia (16) zit op de afdeling Consumptieve technieken van de School voor technische en dienstverlenende beroepen in Wageningen. De praktijkexamens serveren, brood en banket, en koken (een vier gangenmenu) heeft ze al achter de rug. Voor de rest van de vakken is ze niet bang. “Vroeger wel, heel gek. Toen ik twaalf was, was ik al bang voor mijn eindexamen. Mijn moeder is wel heel bezorgd, maar ze weet dat ik het wel kan.”

Saskia is al aangenomen op de hotelvakschool in Apeldoorn. “Na vier jaar kun je dan een eigen bedrijf beginnen, en dat is wat ik graag wil.” Ze heeft net met haar verjaardag een groot feest gegeven, dus dat zit er voor haar examen nu niet meer in. “Maar we gaan wel met z'n allen, met familie en vrienden, naar de uitreiking, en daarna gezellig iets drinken.”

CINDY BOSHOVEN 17 JAAR Examen: havo. Pakket: Nederlands, Frans, Duits, Engels, wiskunde A, economie I en II. Gaat doen: MBO-opleiding

Hoe leuk een vak is en wat voor cijfers je haalt ligt vooral aan de leraar die je erbij geleverd krijgt. Dat weet iedereen. Maar als je eindexamen moet doen is dat extra belangrijk, weten Cindy Boshoven en haar klasgenoten sinds ze dit jaar met de - anoniem gebleven - leraar handel in de clinch kwamen te liggen.

“We kwamen wel eens te laat in de les omdat we van heel ver moesten komen, en dan mochten we het lokaal niet meer in. Als de keer daarop het huiswerk niet gemaakt hadden - omdat we er niet geweest waren - mochten we er wéér niet in. Toen hij nog maar vijf leerlingen in de les had, hebben we een keer gepraat. Daarna ging het wel weer.”

Leuk vindt ze handel nog steeds niet, maar ze heeft het nodig voor de MBO-opleiding die ze straks in Arnhem wil gaan doen. “Het is een opleiding waarmee ik straks een parfumerie of een café kan beginnen”, zegt Cindy, die thuis een hele parfumverzameling heeft. “Op die opleiding krijg je kennis over de waren, wat er in die produkten zit, hoe de huid reageert.” Ze gaat in Arnhem bij haar grootouders wonen. Ze heeft wel gedacht over een HBO-opleiding, waar ze met haar Havo-diploma zo naar toe zou kunnen. “Maar ja, daarme beland je zo gauw in van die saaie kantoorbaantjes, en ik vind het veel leuker om onder de mensen te zijn.”

'Het Wagenings' vond ze een hele leuke school. “Alleen is-ie wel verdeeld in Johnnies en Anita's en aan de andere kant de alto's”, vindt Cindy. “In het begin was het wel moeilijk waar ik nou bij wilde horen. Nu ben ik er niet meer zo mee bezig, maar anderen zeggen dat ik er een beetje tussenin zit.”