Communisten eisen sluiting van alle Amerikaanse bases

ROME - “Het was een aangekondigde catastrofe! Meermaals hebben we op het gevaar gewezen van deze lage vluchten. Veel piloten hebben er lol in onder de kabels door te vliegen, spelen oorlogje. Ze vertelden ons dat het ging om deskundige piloten, we werden gerustgesteld”, beschuldigt Carlo Andreotti, gouverneur van de provincie Trentino-Alto Adige, de militairen.

Het zou een routinevlucht zijn, maar met twintig doden kreeg deze een andere, wel zeer tragische afloop. Bij Cavalese, in de Dolomieten, raakte de staart van een Amerikaans militair vliegtuig, een EA6B Prowler, dinsdag de kabel van een skilift waardoor die knapte. De lift maakte een val van tachtig meter, gleed nog een tientallen meters tussen bomen door en kwam uiteindelijk tot stilstand op honderd meter van het skistation. In de skilift zaten de Nederlandse Daniele Groenleer, drie Italianen, vijf Belgen, twee Polen, een Oostenrijker en acht Duitsers.

Al jaren klagen de bewoners van Cavalese over de dagelijkse overlast van laagvliegende toestellen afkomstig van de Amerikaanse basis Aviano. Vanaf december zijn minstens twintig vluchten gesignaleerd die te laag door de Fiemme vallei scheurden. Carlo Andreotti: “Als die piloten hun leven in de waagschaal willen stellen, moeten ze dat vooral doen, maar het is onacceptabel dat toeristen en de plaatselijke bevolking gevaar lopen.”

Commentatoren brachten de woede over het optreden van de piloot op felle wijze onder woorden. “Denken deze Rambo's, deze piloten, dat ze in onze bergen maar hun gang kunnen gaan?”, schreef commentator Mario Rigoni Stern in de Turijnse krant La Stampa.

In politiek Rome vond de kritiek onmiddellijk weerklank. De Italiaanse premier Romano Prodi sprak van “tragische roekeloosheid” van de piloot. En minister van defensie Andreatta verklaarde dat het vliegtuig alle regels heeft overtreden. President Oscar Luigi Scalfaro riep op tot een snel onderzoek naar de oorzaak van het ongeluk. “Het zou verschrikkelijk zijn als een dergelijke tragedie is veroorzaakt door iemand die denkt dat hij met andermans leven kan spelen.”

Scalfaro wilde verder niet oordelen voordat hij de resultaten van het onderzoek heeft gezien. Maar dat kan nog wel even duren, want de Amerikaanse bemanning weigert vooralsnog antwoord te geven op vragen van de Italiaanse justitie. De openbare aanklager van de provincie Trentino heeft het toestel in beslag genomen. De piloot zegt nauwelijks iets van het ongeluk gemerkt te hebben. Ooggetuigen meldden gisteren dat ze hadden gezien dat onderzoekers een staartstuk van zo'n 40 bij 20 centimeter van het Amerikaanse vliegtuig vonden.

De Amerikaanse militaire autoriteiten zijn een eigen onderzoek begonnen. President Clinton heeft Prodi zijn spijt betuigd dat er een Amerikaans vliegtuig bij het drama is betrokken. Een woordvoerder van de Navo-vredesmacht in Bosnië (Sfor) zei dat het bewuste toestel enkele malen is ingezet boven voormalig Joegoslavië, maar dat de rampvlucht niet in Sfor-kader is uitgevoerd.

In eerste instantie is de zaak een geval voor de Amerikaanse autoriteiten, verklaarde de Italiaanse staatssecretaris van defensie, Massimo Brutti. “Volgens een Navo-protocol uit 1955 vallen dit soort gevallen onder de justitiële verantwoordelijkheid van het land waarvan het vliegtuig is, in dit geval van de VS.” Het protocol werd eerder toegepast, namelijk in december 1979, toen een Prowler, hetzelfde type vliegtuig, neerstortte bij Capaci, vlakbij Palermo. Maar volgens hetzelfde protocol kan de Italiaanse minister van justitie vragen de zaak aan hem over te dragen.

Hoe het kan dat het vliegtuig onder de kabel van de skilift doorvloog met fatale afloop is onduidelijk. Het vliegplan was de dag voor de vlucht vastgesteld, de obstakels, zoals de skiliften moeten bekend zijn geweest omdat zelfs op de meest simpele vliegkaarten de torens en kabels staan afgebeeld. Piloten hebben de plicht deze kaarten te kennen. De veiligheidsnormen zijn daarin duidelijk. In Italië is het niet toegestaan onder een hoogte van 150 meter te vliegen, in bewoonde gebieden is het verboden onder de 500 meter te dalen. Een woordvoerster van de basis Aviano meldde dat de piloot een vliegplan had ingediend en toestemming had voor een laagvliegmissie.

De communisten die de regering-Prodi met hun gedoogsteun aan een meerderheid helpen, eisten de onmiddellijke sluiting van Amerikaanse bases in Italië. Onmiddellijk werd nog eens herinnerd aan de onthulling in 1995, dat er 40 atoomkoppen op de basis Aviano zijn ondergebracht, wat in strijd zou zijn met internationale atoomverdragen.

Als de oproep van de communisten wordt gevolgd, betekent dat een streep door de plannen van de Amerikanen om de basis Aviano flink uit te breiden. De bedoeling was de oppervlakte, nu 457 hectare, te verdubbelen.

Het vliegveld Aviano werd aangelegd in 1911. Vanaf deze basis werden de vluchten over ex-Joegoslavië uitgevoerd in het kader van 'Deny-Flight', het toezicht op het vliegverbod boven Bosnië. Sinds 1954 geeft de basis onderdak aan de Amerikaanse luchtmacht.