Waarheidsvinding en schadeclaims

Zo op het eerste gezicht heeft de rechtbank van Arnhem de onderzoeksvrijheid en meer in het algemeen de waarheidsvinding een gevoelige klap toegebracht. De rechtbank veroordeelde dezer dagen de criminoloog en directeur van het wetenschappelijk onderzoekscentrum van het ministerie van justitie, prof. dr. H. van der Bunt, tot een forse schadevergoeding aan een advocaat.

In een onderzoeksrapport voor de parlementaire enquêtecommissie-Van Traa hadden Van der Bunt en anderen een weinig vleiend beeld van de advocaat geschetst. Inmiddels heeft ook een bedrijf dat er in het rapport bekaaid afkwam, een flinke schadeclaim ingediend.

Met zo een vonnis ben je al gauw geneigd te denken: een wetenschapper of een getuige zal zich voortaan wel twee keer bedenken om voor een parlementaire enquêtecommissie uiteen te zetten hoe hij of zij denkt wat in een concreet geval de waarheid is. Een parlement mag dan willen weten hoe de georganiseerde criminaliteit werkt, als daarvoor forse schadebedragen moeten worden betaald, dan maar liever niet. Dan is het kennelijk voordeliger criminelen hun gang te laten gaan.

Aan de andere kant: eer is teer. Gesteld dat Van der Bunt c.s. maar een slag heeft geslagen naar de waarheid, ligt het dan niet voor de hand dat de benadeelden deze onderzoekers daarvoor persoonlijk aansprakelijk stellen?

In essentie gaat het hier om een afweging tussen het grote publieke belang van waarheidsvinding en het recht van iedere burger om niet zomaar, op losse gronden, gebrandmerkt te worden. Van een wetenschapper en een journalist mag in ernst niet gevergd worden dat ze alleen maar kunnen en mogen publiceren op basis van spijkerharde, juridische bewijzen. Onder die omstandigheden zou het vaak onmogelijk zijn de waarheid boven tafel te krijgen.

Anderzijds mag van een wetenschapper en/of journalist wel zorgvuldigheid worden verwacht. Een hoger beroep zal daarom moeten uitwijzen of de Arnhemse rechtbank misschien te snel de onderbouwing van Van der Bunts beweringen ontoereikend heeft geacht.

Ondertussen is het een goede zaak dat de Nederlandse staat inmiddels heeft aangeboden Van der Bunt volledig schadeloos te stellen voor het betalen van het smartengeld.