Beethovens 'Missa' klinkt extra solemnis

UTRECHT - Gelet de opdracht schetste de 'Missa solemnis' van Beethoven een aardig beeld van de familie Habsburg.

Rudolph, zowel aartshertog van Oostenrijk, prins van Hongarije en Bohemen, als kardinaal-prins der Kerk, en aartsbisschop van Olmütz (nu in Tsjechië), wordt geëerd met klanken vol vroomheid, opstuivende glorie en krijgsgeweld.

Dat schilderend aspect van het kolossale stuk viel me zondagavond in Muziekcentrum Vredenburg bijzonder op tijdens de uitvoering ervan door een schitterend geheel van befaamde ensembles en solisten onder leiding van Philippe Herreweghe. In de kleuren en de effectwerking van de 'oude' instrumenten van het Parijse 'Orchestre des Champs-Elysees' kwamen de gevoelens die Beethoven uitdrukte, in genuanceerde en heldere tinten over.

Zo gaf de ruigheid van de blaasinstrumenten aan de stormwind die opsteekt in het laatste 'Gloria in excelsis Deo' een laaiend apocalyptisch karakter. Een ander voorbeeld viel te beluisteren in het 'Crucifixus'; de korte notenwaarde werd door Herreweghe benut om de lage strijkers met donkere felheid de sfeer te laten tekenen, alsof er een gesel-processie voorbijtrok.

Het grilligst ontpopte Beethoven zich in het 'Agnus Dei' waarin hij de 'smeekbede om innerlijke en uiterlijke vrede' plaatste in een schrikwekkend landschap van tromgeroffel, bazuingeschal en golvende zang. Met zijn felle, korte slag en bezwerende linkerhand leidde Herreweghe deze afsluiting van de Missa, die door de kwaliteit van het orkestrale aandeel extra solemnis klonk.

Een evenwaardige partner vormde het koor, 45 puike kelen uit zijn Vlaamse formatie Collegium vocale en zijn Parijse Chapelle royale. Zij brachten hartstocht in de romantische verbeelding van de geloofswaarheden die in de misgezangen vervat zijn. Iedere inzet, iedere lijn ademde perfectie. Daarin gebed lagen de solo-partijen, nu eens gerealiseerd door een kwartet waarin echt samengezongen werd en men niet elkaar voordringend wegschreeuwde; tenor James Taylor verdiende met zijn ragfijne lijnen de ere-prijs in dit kwartet. Helaas eenmalig in Nederland, deze 'Missa extra solemnis'