Zorgen over vrouwenconferentie in China

DEN HAAG - De Nederlandse regering maakt zich grote zorgen over het democratisch gehalte van de voor september geplande wereldvrouwenconferentie in China. Dat staat in een buitengewoon openhartige brief, die de drie betrokken ministers Melkert (Sociale zaken en Werkgelegenheid), Van Mierlo (Buitenlandse zaken) en Pronk (Ontwikkelingssamenwerking) deze week aan de Tweede Kamer hebben gestuurd.

De bewindslieden schrijven dat zij - samen met de lidstaten van de Europese Unie - over ten minste twee hete hangijzers in Europees Unieverband politieke druk op China zullen uitoefenen. De Europese Unie vindt het onacceptabel dat mensen die met HIV of aids zijn besmet door de Chinese regering worden geweigerd. Seropositieven zijn de eerste groep waarvan China officieel heeft toegegeven dat ze niet welkom zijn. Eerder had het VN-secretariaat al 1 400 organisaties geweigerd die op de publieke tribune van de 'officiële' VN-conferentie hadden willen zitten. Na felle protesten mogen deze organisaties - waaronder lesbiennes, mensenrechtenorganisaties en Tibetaanse steungroepen - opnieuw een aanvraag indienen. De VN-vrouwentop valt uiteen in de bijeenkomst van de 'emancipatie-ministers' van alle VN-lidstaten en daarnaast het 'Forum' van 13 000 niet-gouvernementele organisaties (ngo's) waaraan meer dan 30 000 vrouwenactivistes (honderden uit Nederland) en journalisten willen deelnemen. China heeft echter al verklaard dat er niet meer ruimte is dan voor 20 000 mensen.

De EU protesteert ook tegen de plotselinge verplaatsing van het Forum naar een afgelegen plek 60 kilometer buiten Peking, waardoor de politiek en de actiewereld van elkaar gescheiden worden en ook de media weinig kansen hebben nieuws over het Forum te brengen.

Het Forum zou eerst in Peking worden gehouden, begin april maakte de regering bekend dat niet nader ingevulde 'structurele problemen' verplaatsing van het Forum naar Huairo nodig maakten. Deze geïsoleerde conferentieoorden zijn heel slecht bereikbaar. De EU steunt het protest van het internationale comité dat het Forum voorbereidt. Dit comité heeft China tot komende week de kans gegeven met een alternatieve plek te komen in Peking, en dreigt anders het hele Forum af te blazen. Immers, toen China kandideerde voor de VN-vrouwentop, heeft het land vrije toegang voor alle belangstellenden èn de media plus nabijheid van het Forum gegarandeerd. De Nederlandse bewindslieden waarschuwen ook voor een inhoudelijk fiasco. Op de laatste voorbereidende bijeenkomst in New York bleek dat zowel enkele delegaties van islamitische landen als ook de Heilige Stoel 'Peking' aangrijpen om te proberen eerdere VN-afspraken over vrouwenrechten - op de Wereldbevolkingsconferentie in Caïro (1994) en de Wereldmensenrechtenconferentie in Wenen (1993) en ook uit 1985 op de vorige wereldvrouwenconferentie in Nairobi - af te zwakken of terug te draaien.

Deze groepen zetten zich niet in voor de gewenste positieverbetering van vrouwen “maar bepleiten vooral hun rol als echtgenote, moeder en zorgaanbieder”, schrijven Van Mierlo, Pronk en Melkert. In het kielzog van de Heilige Stoel boycotten een aantal landen alle tekstvoorstellen voor gelijke rechten en kansen in het Peking-slotdocument. Het is de groep zelfs gelukt een centraal woord voor een vrouwenconferentie als 'gender' (onvertaalbare Engelse term voor machtsverschillen tussen mannen en vrouwen, red.) in het concept-document 'tussen haakjes' te zetten. Deze diplomatieke haakjes betekenen dat er op de conferentie opnieuw moet worden onderhandeld en de kans op een tijdig compromis -een algemeen aanvaard slotdocument - slinkt. Ook hamerde de Vaticaan-lobby er bij de VN op dat een groep als 'Catholics for Free Choice' geen toegang tot de conferentie krijgt.

Het gerucht dat Australië zou hebben aangeboden, het Forum - en eventueel de hele conferentie - van China over te nemen wordt door de Nederlandse regering niet bevestigd. Maar volgens de Novib, direct betrokken bij de ngo-voorbereidingen, zijn er naast Australië ook aanbiedingen van andere landen, in Azië. Novib zegt ook dat er 'eerst maximale druk op China' wordt uitgeoefend. Omdat er in Peking wel een geschikte lokatie voor het Forum is - die volgens China niet beschikbaar is omdat op het moment van de VN-top daar een 'sportwedstrijd' wordt gehouden - probeert VN-leider Boetroes Ghali zèlf China alsnog te overtuigen. Pas als rond half juni alle diplomatieke offensieven mislukt zouden zijn, zal volgens Novib concreet gedacht worden over eventuele verplaatsing naar een ander land.

A. Roerink, bij het vrouwenberaad ontwikkelingssamenwerking belast met 'Peking', juicht zo'n perspectief toe. “Daarmee zou een groot probleem zijn opgelost. Nu moeten we nadenken over een boycot van China. Als alleen het Forum wordt verplaatst, is de vraag 'wie gaat er naar China, wie naar Australië?'. Voor ons staat de toegankelijkheid van de hele conferentie voorop. Daar hangt immers het politieke draagvlak van af, om de besluiten van de top ook daadwerkelijk uit te voeren. Sydney biedt daarvoor betere perspectieven dan Peking.”