Proces tegen DDR-advocaat Wolfgang Schnur, geliefd bij dissidenten en Stasi

Van onze correspondent BERLIJN - De Berlijnse justitie is gisteren een nieuw hoofdstuk begonnen in haar tot nu toe moeizame pogingen om via het gerecht met de DDR-geschiedenis af te rekenen. Voor de rechtbank verscheen de 51-jarige Wolfgang Schnur, in de toenmalige DDR onder dissidenten een zeer gevraagde advocaat. Schnur werkte echter tegelijkertijd jarenlang als informant voor de staatsveiligheidsdienst, de Stasi.

Schnur is nu aangeklaagd wegens 'politieke verdachtmaking' - een tamelijk onbekend paragraafje in het Duitse wetboek van strafrecht, dat zegt dat iemand strafbaar handelt als hij of zij een ander door verraad overlevert aan politieke vervolging en willekeur, waardoor de ander in zijn mensenrechten dreigt te worden aangetast. Deze paragraaf was oorspronkelijk bedoeld voor gevallen waarbij een burger van de vroegere bondsrepubliek aan de DDR-autoriteiten werd verraden. Maar het federaal gerechtshof heeft nu in een principe-uitspraak bepaald dat dit voorschrift ook toegepast kan worden als het om DDR-burgers onderling gaat.

Of de openbare aanklager in het geval van Schnur kan bewijzen dat deze door verraad de mensenrechten van oud-cliënten heeft aangetast, is twijfelachtig. Want bij de gevallen die aanhanging zijn gemaakt, mondden Schnurs mededelingen aan de Stasi uit in een uitwijzing van de betrokkenen uit de DDR: de juridische vraag is of door uitwijzing (naar de bondsrepubliek) iemands mensenrechten geschaad konden worden.

Moreel verwerpelijk - daarover is iedereen het eens - is Schnurs handelwijze wel geweest. Nog in maart 1990, vier maanden na de val van de Muur en vlak vóór de eerste (en enige) democratische verkiezingen van de DDR-Volkskammer, zwoer Wolfgang Schnur nooit voor de Stasi te hebben gewerkt. Maar de beschuldingen waren zo overweldigend dat hij als lijsttrekker van de 'Demokratischer Aufbruch' moest aftreden.

Die politieke loopbaan na de Wende had hem bijna aan de leiding van de DDR gebracht. Velen zagen in hem een potentiële premier en op oude televisiebeelden duikt hij regelmatig op in het gezelschap van de groten uit de bondsrepubliek: voorop Helmut Kohl.

De onthullingen over zijn banden met de Stasi maakte niet alleen een einde aan Schnurs carrière in de politiek, ook zijn loopbaan als advocaat strandde. In 1993 zette de Berlijnse senaat hem 'wegens onwaardig gedrag' uit de orde van advocaten.

Schnur ontkende gisteren voor de rechter zijn cliënten in gevaar te hebben willen brengen. Zijn enig doel was geweest hen middels zijn contacten met de Stasi uit de gevangenis te houden.

Die contacten met de Stasi dateerden vanaf 1965. Onder verschillende deknamen is hij in de inmiddels blootgelegde Stasi-dossiers opgedoken, als 'Thorsten', als 'Heuchler' en als 'Dr. Ralf Schirmer'. Tegelijkertijd bouwde Schnur in de loop der jaren een grote reputatie op als advocaat van leden van de burgerrechtenbeweging. Op zijn cliëntenlijst stonden namen als Bürbel Bohley, Vera Wollenberger, Ralf Hirsch en het echtpaar Freya Klier en Stefan Krawczyk. Die dubbele rol had Schnur gemeen met collega-advocaten als Lothar de Maizière, Gregor Gysi en ook Wolfgang Vogel. Zij allen hielpen dan wel werden gebruikt door de DDR als het ging om de uitwijzing van dissidenten.

Als getuigen in de zaak-Schnur zullen de regisseuse Freya Klier en de liedjesschrijver Stefan Krawczyk optreden. Zij werden na hun deelname aan een betoging in januari 1988 gearresteerd en vervolgens in hun cellen zodanig door Schnur 'gemanipuleerd' dat ze tegen hun zin enkele weken later de DDR verlieten.

Mocht het bij Schnur tot een veroordeling komen, dan kan dat een reeks van processen tegen vroegere Stasi-medewerkers tot gevolg hebben. Maar veel reden tot optimisme heeft de Duitse justitie niet: tot nog toe is de justitiële afrekening met de DDR (de schietbevelen bij de Muur van Honecker en de zijnen, de moeizame veroordelingen van de DDR-grenswachten, de omstreden 'mensenhandel' van Wolfgang Vogel, het stokkende proces tegen Egon Krenz en de DDR-defensieraad) voor de aanklagers weinig bevredigend geweest.