Nieuwe wijn in nieuwe zakken

De Adventbode uit Aerdenhout blaakt van zelfvertrouwen. Het blad ziet een 'reli-golf' over Nederland spoelen en denkt daarop mee te kunnen surfen.

Zou het oude geloof dan eindelijk weer vrucht gaan dragen? “Steeds meer heeft men het gevoel dat de diepste structuur van het leven niet per se schuilt in het materiële en zichtbare, maar in een leven dat het onze overstijgt en omvat. God is weer bespreekbaar en roept niet meer de hyperallergische reacties op die we twintig jaar gelden tegenkwamen.” De Adventbode weet hoe hierop in te spelen. “Er wordt van ons gevraagd de resultaten van modern wetenschappelijk onderzoek te integreren in ons geloof, onze eigen waarheden te kunnen relativeren en eeuwenoude schisma's ongedaan te maken en er nog blij en opgewekt bij te blijven ook. En dat kan allemaal. Het gaat om nieuwe wijn in nieuwe zakken. Wel is er de grote gerustheid dat het ten diepste gaat om de stem van dezelfde God als waarvan het voorgeslacht vernam.”

Ook het Hart van Utrecht signaleert de reli-hype. Maar waarom leidt dat niet tot volle kerken, vraagt het blad zich af. “Wat is er mis met onze beeldvorming? Alleen al het woord kerk moet erg wennen. Het moet een plek zijn om thuis te komen, zomaar ergens in de week. Van gesloten bolwerk tot open netwerk. De kerk open buiten de kerkdiensten, voor het branden van een kaarsje, om tot rust te komen bij een icoon. Misschien met eten? Niet heilig, wel veilig.”

De kerkbode van de gereformeerden van Barendrecht tot Alblasserdam is minder optimistisch over de waarde van de reli-hype. “Het boekenweek-thema 'Mijn God' kan in feite een vloek weergeven. Allerlei christelijke uitgevers staan min of meer argwanend tegenover deze nationale inspanning. Want God is toch op zijn retour? De ware manier van geloven vindt steeds minder aanhangers.”

De kerkbode steekt ook de hand in eigen boezem. “Er is een reden voor het leeglopen van de kerk: de slappe, ongeïnspireerde manier van preken van de dominees. De volledige afwezigheid van de Heilige Geest in de kerk. De geijkte manier waarop een kerkdienst wordt georganiseerd.”

Het klimaat om de kerk te veranderen lijkt uitstekend. Het maandblad van de vrije evangelische gemeente te Bussum geeft aan allen die er nog naar de kerk gaan en fantaseren over verandering de spelregels: “Aan alle gemeenteleden die verlangen naar vernieuwing. 1. Ga niet zomaar van start, maar bid voor je gemeente. 2. Begin niet over veranderingen en reorganisaties; praat over je dromen. 3. Organiseer geen activiteiten buiten de kerkenraad om. 4. Praat niet denigrerend over je gemeente. 5. Geef veranderingen tijd. 6. Berijd niet je stokpaardjes; vraag naar de dromen van de ander. 7. Breng je visie binnen het bestaande in. 8. Dreig niet weg te lopen, maar wees trouw en loyaal.”

Rondzingende onzin

Luther had zijn eigen manier van bijbellezen, en kwam op grond daarvan tot enkele aanbevelingen voor de omgang met joden: “Ten eerste hun synagogen en scholen in brand steken, en alles wat niet wil branden begraven en met vuil bedekken, zodat niemand ooit nog een steen of sintel ervan zal zien. Ten tweede adviseren dat ook hun huizen met de grond gelijk gemaakt zullen worden, want daarin streven zij hetzelfde doel na als in hun synagogen.”

Het maandblad van de hervormde gemeente Amersfoort vraagt zich met de Zweedse theoloog Larsson af hoe we de bijbel moeten lezen in de schaduw van het antisemitisme. “Bevat het Nieuwe Testament passages die aanzetten tot jodenhaat? Hoe bijbels is de opvatting dat de kerk in de plaats van Israël is gekomen? Deze vervangingstheologie maakt tot op zekere hoogte nog steeds deel uit van de officiële christelijke theologie. De geestelijke verwerping van de joden, de vervanging van Gods volk door de Kerk en hun vervloeking door God, baanden de weg voor hun fysieke verwerping.”

In deze schaduw is correct bijbellezen van het grootste belang. Wie de beschuldiging van antisemitisme wil vermijden, kan de bijbel maar het beste semitisch interpreteren. “Dominee Nico ter Linden wordt door de joodse gemeenschap beschuldigd van antisemitisme,” beweert de rabbijn Lody van de Kamp in het Nieuw Israelitisch Weekblad. “Want zijn moderne bijbel blijkt al vanaf het eerste hoofdstuk de weg naar het Nieuwe Testament te wijzen.” Van de Kamp neemt echter afstand van zijn ten behoeve van de polemiek opgevoerde 'joodse gemeenschap'. “Laten we de titel anti-judaïst bewaren voor wie deze benaming werkelijk verdienen.”

Soms leggen woordvoerders degenen die zei zeggen te vertegenwoordigen van alles in de mond. H.M. Kuitert is daar zeer gevoelig voor. Het vrijzinnige maandblad Vrijzicht citeert hem: “We moeten onderscheiden tussen God en zijn woordvoerders. Waar geen onderscheid wordt gemaakt raken we in fundamentalisme verstrikt. En ook in absurditeiten trouwens. Soms is dat hetzelfde. De publieke discussie raakt zo verstrikt in rondzingende alsmaar rondzingende onzin.”

In de rubriek 'links en rechts geplukt', van Vrijzicht wordt H.M. Kuitert een aanval op een van die 'rondzangers' in de mond gelegd. “Een fraai voorbeeld van rondzingende onzin: Nico ter Linde. Ter Linde hinkt op twee gedachten. Zijn boek heet Het verhaal gaat... We hebben iets horen zeggen betekent dat. Maar na het begin gaat hij overstag want waarom moet het verhaal dan per se verder verteld? Omdat Ter Linde niet van de Bijbel als Gods woord afstand kan doen. Van God die via de Bijbelschrijvers Zijn Woord spreekt.” Ter Linde schippert volgens Kuitert tussen het vertellen van zo maar wat mooie verhalen en het uitdragen van zijn geloof dat die verhalen weldegelijk geïnspireerd zijn, door God in de mond gelegd van zijn woordvoerders.

Kuitert vindt dat de gelovigen afstand moeten doen van een beroep op Goddelijke openbaring of inspiratie. “Want 'geopenbaard' moet je maar geloven, het is zelf een geloofsuitspraak en hoe kan het dan tegelijk de spijker zijn waar je de jas van het geloof aan hangt?”