'Wu Ming': In China weet je nooit wat er gebeuren gaat

ROTTERDAM - Een foto in de krant zit er niet in en voor een televisie-interview werd zijn gezicht onherkenbaar gemaakt. Om problemen thuis te voorkomen, wil de Chinese filmmaker met het pseudoniem Wu Ming graag anoniem blijven. Zijn film 'Frozen' wint vanmiddag waarschijnlijk een Tiger Award op het Filmfestival Rotterdam.

'Frozen' (originele titel: 'Jidu hanleng') beleefde afgelopen donderdag zijn wereldpremière in Rotterdam, nadat de film met behulp van het Hubert Bals Fonds en de Nederlandse producent Moskito Film in Nederland was voltooid. Het is een van de sterkste films uit de Tiger-competitie, het programma voor films van beginnende filmmakers uit de hele wereld. 'Frozen' is een reconstructie van de periode die voorafging aan de laatste performance van de jonge kunstenaar Qi Lei. Bij wijze van ultieme artistieke daad begraaft hij zichzelf in het openbaar in ijsklompen en laat hij zich doodvriezen. 'Frozen' schetst een ontluisterend beeld van jongeren in hedendaags Beijing: pessimisme en apathie leidt bij hen als vanzelfsprekend tot gekoketteer met de dood.

Aangezien Chinese jongeren - en zeker als ze kunst maken - nog steeds worden geacht om blijmoedig de zegeningen van de heilstaat toe te juichen, zal 'Frozen' in China niet te zien zijn. De productie van de film vond plaats buiten de officiële kanalen om, iets dat sinds vorig jaar zwaar wordt bestraft en tevens de reden dat Wu Ming onder een pseudoniem werkt. China telt op dit moment zo'n vier à vijf jonge filmmakers die onafhankelijke films maken, dat wil zeggen zonder toestemming van de autoriteiten werken. In eigen land worden ze tegengewerkt, hun films worden alleen vertoond op buitenlandse festivals als Rotterdam.

Het is verleidelijk om het groepje kunstenaars uit 'Frozen' te vergelijken met het groepje onafhankelijke filmmakers. In beide gevallen lijken fatalisme en strijdlust even sterk vertegenwoordigd, maar hoe verhouden die twee tegenstrijdige emoties zich tot elkaar? Wu Ming: “Het probleem in China vandaag is: waar vecht je voor? Het is veel gemakkelijker geworden om geld te verdienen, en dat heeft deze generatie passief gemaakt. In immateriële zin is er nog genoeg om voor te vechten, maar het probleem is zo groot dat we niet weten waar we moeten beginnen. Bovendien weten twintigers en dertigers niet waar ze in moeten geloven. De generatie voor ons volgde de idealen van de Culturele Revolutie, toen was alles nog duidelijk, maar nu is alles anders.”

Zoals de performance-kunstenaars in 'Frozen' streven naar verandering door middel van kunst, zo lijken ook de onafhankelijke filmmakers verandering na te streven. Wu Ming bevestigt die ambitie. ''Zeker, ik geloof dat dat kan. In China zijn er soms goede periodes waarin heel veel mogelijk is, maar dan wordt het weer stopgezet en begint het pas jaren later weer opnieuw. Met onze onafhankelijke films willen we proberen om de verandering vol te houden, zonder stil te staan. Ik hoop dat er zo snel mogelijk, misschien binnen een jaar, een situatie komt waarin de onafhankelijke film normaal kan opereren in China.''

Toch beschouwt Wu Ming zijn beslissing om onafhankelijk te werken eerder als een persoonlijke dan een maatschappelijke keuze. ''In eerste instantie doe ik het voor mezelf, om mijn eigen dromen te kunnen realiseren. In andere landen is dat net zo: je kunt sneller werken als je doet wat men van je verlangt, maar ik wil iets anders doen. Het gaat om mijn dromen en idealen.''

Afgezien van het risico op vervolging door de autoriteiten is een consequentie van deze keuze dat Wu Ming voor vertoning en bekendheid van zijn werk op het buitenland is aangewezen. Dat laatste stoort hem niet (''De Chinese media verzwijgen de onafhankelijke film, maar daar ben ik al gewend aan geraakt''), maar het eerste betreurt hij. ''Ik zou mijn film heel graag in China laten zien. Ik vertrouw het publiek volkomen, ook al vinden ze hem niet goed, dan nog moeten ze hem kunnen zien. Nu komen er steeds meer Amerikaanse films, maar over China zelf zien we niets. Het publiek hier is er veel beter aan toe, hier kan men kiezen.''

Het Filmfestival Rotterdam heeft een aardige reputatie als het gaat om steun aan de onafhankelijke Chinese film. Twee jaar geleden ging een Tiger Award naar 'Postman' van He Jianjun, vorig jaar naar 'Sons' van Zhang Yuan en het moet raar lopen als Wu Ming vanmiddag niet in de prijzen valt. Prijzen hebben niet per se een gunstig effect op de vertoningsmogelijkheid van Chinese films: buitenlandse waardering wakkert de irritatie van de betreffende autoriteiten alleen maar aan. Wil Wu Ming wel een Tiger Award winnen? “Zeker, want het heeft toch ook een positief effect. En als het negatief zou zijn: mensen vergeten het toch weer snel, net als de zelfmoord-performance in 'Frozen'. Maar eigenlijk kan ik er niets over zeggen, want het kenmerk van China is dat je nooit weet wat er gaat gebeuren.”